Een seizoenstafel is een plek in huis waar je laat zien welk deel van het jaar het is. Een plank of een vensterbank, met daarop wat je buiten vindt: een tak met knoppen of een handvol eikels. Elke paar weken verandert er iets. Zo houd je het jaar bij zonder er veel woorden aan vuil te maken.
In dit stuk lees je hoe je een seizoenstafel begint en hoe hij meegaat met de jaarfeesten. En waarom onze tafel er anders uitziet dan die op de vrije school.
De jaartafel van de vrije school
Veel mensen kennen de seizoenstafel, of jaartafel, van de vrije school. Vrijeschool Helianthus schrijft dat de jaarfeesten in het vrijeschoolonderwijs hun oorsprong vinden in de antroposofie, ruim honderd jaar geleden ontwikkeld door Rudolf Steiner. De Duitse leerkracht Hiltrud Kamolz beschrijft hoe een seizoenstafel in de lagere klassen het verloop van het jaar zichtbaar maakt. In de herfst staan er oogst en zonnebloemen, daarna een zwaard van Michaël. Rond Sint-Maarten zijn het lantaarns, en in de advent een gevilte Maria met een ezeltje op weg naar de stal.
Dat is een mooie traditie, maar het is niet de onze. De voorbeelden van Kamolz volgen de christelijke feestdagen, zoals Sint-Maarten en de advent, en horen bij het denken van Steiner over ritme en opvoeding. Een seizoenstafel bij Wyrd House is eenvoudiger. Hij volgt het jaarwiel en vooral wat er buiten gebeurt in jouw eigen omgeving. Je hoeft er niets voor te kopen.
Een huisaltaar dat met het jaar meegaat
Zie de seizoenstafel als een huisaltaar dat steeds van gedaante wisselt. Hoe je een vaste plek inricht met wat je in het bos vindt, lees je in Een altaar inrichten zonder new age prullaria. De seizoenstafel is daar een variant op. Het verschil is dat de spullen niet blijven staan. Wat verwelkt of verdroogt gaat terug naar buiten, of op de composthoop.
Kies een plek waar je elke dag langskomt. Een vensterbank in de keuken werkt goed, want daar sta je vaak en is er licht. Leg er een doek of een plankje neer, zodat het een afgebakende plek wordt. Een kaars erbij is genoeg om er af en toe even bij stil te staan. Hoe je met kaarsen werkt in de volkshekserij lees je in Kaarsenmagie in de volkshekserij.
Wat je erop zet
De regel is simpel: wat je buiten vindt in deze weken. Neem iets mee van een wandeling, en kijk wat het zegt over het seizoen. Een paar voorbeelden:
- In de winter een groenblijvende tak, een dennenappel, een takje jeneverbes uit de tuin of een kaars voor het terugkerende licht.
- Eind januari en in februari de eerste sneeuwklokjes, een wilgentak met katjes of een kommetje water. Meer daarover in Imbolc vieren.
- In het voorjaar een tak met knoppen in een glas water, zaden in een schaaltje en een ei.
- In de zomer bloemen uit de berm en een bosje gedroogde kruiden.
- In de herfst eikels en kastanjes, een appel of gevallen blad.
Pluk alleen waar het mag en neem weinig. Wat de regels zijn lees je in Wildplukken in Nederland en België. Vind je niets, dan is een kale tak ook een seizoen. Juist in de grijze weken van november en februari laat een seizoenstafel zien dat het jaar doorloopt, ook als er buiten weinig te zien is.
Wie meer wil weten over wat er op een gegeven moment bloeit, kan de planten op de tafel leren kennen in het Herbarium van Wyrd House, een groeiende verzameling kruidenkaarten van de Lage Landen.
Wat je beter niet neerlegt
Niet alles wat mooi is hoort op tafel. Laat paddenstoelen in het bos staan en kijk er daar naar. Wees voorzichtig met giftige bessen en planten als er kinderen of huisdieren in huis zijn, en zet ze buiten hun bereik of laat ze weg. Twijfel je of een plant giftig is, neem hem dan niet mee. Een ei op de voorjaarstafel kun je beter eerst hard koken of leegblazen, anders gaat het na een paar weken ruiken.
Ruim ook regelmatig op. Een seizoenstafel vol verdorde bloemen van drie maanden terug zegt weinig meer over het seizoen. Zet het oude terug in de tuin of op de composthoop, en laat de tafel desnoods een paar dagen leeg tot je weer iets tegenkomt.
De tafel en de jaarfeesten
Het jaarwiel heeft acht feesten, van Yule tot Samhain. Wat ze betekenen en wanneer ze vallen staat in Het jaarwiel in de hekserij. Een seizoenstafel geeft je een vast moment om ze te markeren. Rond elk feest ruim je de tafel op en richt je hem opnieuw in. Daartussen voeg je toe wat je tegenkomt.
Een paar voorbeelden van hoe dat kan. Bij Yule leg je groenblijvende takken neer, zoals in Yule vieren thuis. Bij Imbolc maak je de tafel schoon en zet je er iets wits op. Bij de lente-equinox zet je een tak met knoppen in water. Zo groeit de tafel mee tot de herfst, en rond Samhain kun je er een foto van een overleden familielid bij zetten. Hoe je dat met aandacht doet lees je in Voorouders eren.
Klein beginnen
Je hoeft niet te wachten op een feestdag. Begin vandaag met één ding van buiten. Leg het neer, en kijk er de komende dagen naar. Na een week weet je of het blijft liggen of dat er iets anders bij moet. Zo bouw je een gewoonte op die niet afhangt van een boek of een kalender.
Heb je kinderen, laat ze dan meezoeken. Een seizoenstafel is een goede reden om samen naar buiten te gaan en te kijken wat er verandert. Een tak in een glas water verandert in een week meer dan je zou denken.
Een seizoenstafel past ook bij de manier van werken uit Groene hekserij: dichtbij huis, met de planten en het weer van hier.
Verder leren
In de cursus De jaarfeesten vieren we het jaar feest voor feest, met wat erbij hoort en hoe je het thuis vormgeeft.