Begin februari is het nog koud, maar het licht is al anders. Op 2 februari is het ruim een uur langer licht dan op de kortste dag. In de tuin steken de eerste sneeuwklokjes hun kop op en aan de hazelaar hangen de katjes. In de hekserij is dit de tijd van Imbolc. In de Lage Landen heette het Lichtmis.
In dit stuk lees je wat Imbolc oorspronkelijk is, wat er in Nederland en Vlaanderen rond deze dagen gebeurde en hoe je het feest thuis op een eenvoudige manier kunt vieren. In 2027 valt Imbolc op maandag 1 februari en Lichtmis op dinsdag 2 februari.
Waar Imbolc vandaan komt
Imbolc is een Gaelisch feest op 1 februari. Het werd gevierd in Ierland, Schotland en op het eiland Man, en markeerde daar het begin van de lente. Het is een van de vier Gaelische seizoensfeesten, samen met Bealtaine, Lughnasadh en Samhain. Waar de naam vandaan komt, weet niemand precies. De meest gehoorde uitleg is het Oudierse i mbolc, in de buik, omdat de ooien dan drachtig zijn. Een andere geleerde verklaring verbindt het woord met wassen en reinigen.
Imbolc is dus geen Nederlands feest. Het hoort bij de Gaelische wereld, en het werd pas in de twintigste eeuw door moderne heidenen en wicca’s opgenomen in het jaarwiel van acht feesten. Wie het hier viert, doet er goed aan dat te weten. Je kunt het feest prima vieren, maar je hoeft niet te doen alsof je voorouders in Drenthe of de Kempen het al deden.
Brigid
In Ierland is 1 februari de feestdag van Brigid, de heilige van Kildare. Zij zou in de zesde eeuw hebben geleefd en daar een belangrijk klooster hebben gesticht. De oudste vermelding van haar feestdag op 1 februari stamt uit de late zevende eeuw. In de Ierse mythologie bestaat ook een godin Brigid, onder meer verbonden met dichtkunst en genezing. Historici zoals Ronald Hutton denken dat de heilige en de godin met elkaar te maken hebben, maar hoe precies, is niet bekend.
In Ierland vlochten mensen op deze dag kruisjes van biezen, de Brigidkruisen. Die hingen ze boven de deur en in de stal, tegen brand en onheil. Op de avond ervoor legde men een doek of een kledingstuk buiten, zodat Brigid het kon zegenen. Rond deze dag werd ook het huis grondig schoongemaakt. Sinds 2023 is de eerste maandag van februari in Ierland een officiële feestdag.
Lichtmis in de Lage Landen
Hier lag het accent op 2 februari: Maria Lichtmis, veertig dagen na Kerstmis. In de kerk werden die dag kaarsen gewijd en droegen mensen brandende kaarsen in processie. In veel streken namen mensen een gewijde kaars mee naar huis. Die stak men aan bij zwaar onweer, bij ziekte of naast iemand die ging sterven.
Lichtmis sloot ook de kersttijd af. In sommige huizen bleef de kerststal tot 2 februari staan. In Vlaanderen bakte men pannenkoeken, rond en goudgeel als de zon die terugkomt. Een oud spreekwoord zegt dat er op Lichtmis geen vrouwtje zo arm is, of het maakt de koekenpan warm. Soms gooide men de eerste pannenkoek op de kast. Bleef die een jaar goed, dan was het huis gezegend.
Boeren keken die dag goed naar het weer. Een bekende spreuk luidt: Lichtmis helder maakt de boer tot een knecht, Lichtmis donker maakt de boer tot een jonker. Een zonnige Lichtmis voorspelde een lange winter. Dat is opvallend, want in Schotland en op Man vertelde men iets vergelijkbaars. Daar ging de oude winterheks, de Cailleach, op Imbolc hout sprokkelen. Was het mooi weer, dan verzamelde ze genoeg om de winter nog lang te laten duren.
Imbolc thuis vieren
Je hebt geen cirkel of coven nodig. De gebruiken van Lichtmis en Imbolc zijn huiselijk: poetsen, licht aansteken, eten en naar buiten kijken. Kies wat bij je past.
Het huis schoonmaken
De grote schoonmaak hoort van oudsher bij deze tijd. Doe de ramen open, haal de winterse spinnenwebben weg en veeg de drempel. Wie wil, voegt wat gedroogde kruiden toe aan het water waarmee je de vloer dweilt. In huisreiniging met kruiden lees je hoe je dat aanpakt. Hangt er sinds vorig jaar iets beschermends boven de deur, dan kun je het nu vervangen. Ideeën daarvoor staan in Je huis beschermen met volksmagie.
Een kaars voor het licht
Zet op de avond van 1 februari een kaars in het raam, of op tafel bij het eten. Een witte of ongekleurde kaars van bijenwas past goed bij Lichtmis. Je hoeft er geen ingewikkeld ritueel van te maken. Steek hem aan, kijk een tijdje naar de vlam en bedenk wat je dit jaar wilt laten groeien. Je kunt ook een kaars apart houden die je de rest van het jaar aansteekt als het onweert of als het in huis niet goed gaat, zoals dat met de gewijde kaars gebeurde. Laat een kaars nooit onbeheerd branden.
Pannenkoeken bakken
Bak pannenkoeken voor wie er die avond aan tafel zit. Gooi de eerste, als je durft, op de kast. Of leg hem buiten voor de vogels, zodat niets verloren gaat. Meer over koken als huiselijke magie lees je in Keukenhekserij.
Naar buiten
Maak een wandeling en zoek de eerste tekenen van groen. Sneeuwklokjes in een oude tuin of het eerste blad van het speenkruid onder de heg. Schrijf op wat je ziet en op welke dag. Doe je dat elk jaar, dan weet je na een paar jaar precies hoe het voorjaar bij jou begint. In Groene hekserij lees je hoe je zo een plantenkalender bijhoudt. Wil je de planten die je onderweg ziet ook goed leren herkennen, dan helpt het Herbarium van Wyrd House, een groeiende verzameling kruidenkaarten van de Lage Landen. Een jaar lidmaatschap kost €50.
Een kruisje vlechten
Voel je je verbonden met de Ierse kant van het feest, vlecht dan een Brigidkruisje. In Ierland gebruikt men biezen. Hier kun je biezen of stro nemen. Pluk alleen waar het mag en neem niet meer dan je nodig hebt. Hang het kruisje boven de deur tot volgend jaar.
Imbolc en de winterrust
Imbolc betekent niet dat de winter voorbij is. Februari kan nog hard vriezen. Het feest markeert vooral dat het licht terugkomt, terwijl de grond nog rust. Over die stille periode tussen Samhain en Imbolc schreven we in Van Samhain naar Imbolc. Hoe Imbolc tussen de andere jaarfeesten past, lees je in Het jaarwiel in de hekserij.
Verder leren
In de cursus De jaarfeesten werk je het hele jaar door met de feesten zoals ze in Nederland en Vlaanderen werden gevierd. Wil je meer met kaarslicht doen, dan sluit de cursus Kaarsenmagie goed aan. Die kun je volgen in de donkere helft van het jaar, van Samhain tot Lichtmis.