Groene hekserij: werken met de planten om je heen

Wie zoekt op groene hekserij, krijgt al snel foto’s van vensterbanken vol potplanten, kruidenpotjes met handgeschreven etiketten en een groene jurk. Daar is niets mis mee, maar met hekserij heeft het weinig te maken. In dit stuk gaat het om iets eenvoudigers: werken met de planten die bij jou in de buurt groeien, in het ritme van het jaar zoals dat hier in de Lage Landen verloopt.

Eerst even dit, want de vraag komt vaak: groene hekserij gaat niet over de groene heks uit De tovenaar van Oz en ook niet over Elphaba uit de musical Wicked. Met de planten in je straat hebben die figuren niets te maken.

Waar de naam vandaan komt

Groene hekserij is een moderne term. De Britse schrijfster Doreen Valiente schreef in 1975 in haar boek Natural Magic al over groene magie: werken met planten, kruiden en de natuur, met goede bedoelingen. In 1996 verscheen Green Witchcraft van de Amerikaanse Ann Moura. In 2006 volgde The Way of the Green Witch van de Canadese Arin Murphy-Hiscock, dat in 2017 opnieuw uitkwam als The Green Witch en sindsdien enorm veel gelezen wordt.

Murphy-Hiscock schreef haar boek voor mensen in de stad. Natuur vind je volgens haar ook in een stadspark of in de bomen langs de stoep. Je hoeft er geen wildernis voor op te zoeken. Ze raadt aan om de planten in je eigen omgeving zelf te leren kennen in plaats van op boeken te vertrouwen. Dat is een goed uitgangspunt, en het past bij hoe we bij Wyrd House werken.

De naam is dus nieuw. Het werk zelf is veel ouder. Mensen in Europa plukten eeuwenlang kruiden op vaste dagen en kenden de planten langs de weg bij naam. Dat is wat we volkshekserij noemen. Het verschil met de moderne stromingen lees je in Wat is traditionele Europese volkshekserij.

Groene hekserij zoals wij die zien

Voor ons draait groene hekserij om aandacht en kennis, en die kun je nergens kopen. Je leert de planten kennen die in jouw omgeving groeien. Je weet wanneer ze bloeien en wanneer ze zaad zetten. Je weet welke je mag plukken en welke je beter laat staan. En je werkt ermee op een manier die de plant niet uitput.

Dat klinkt eenvoudig, en dat is het ook. Het kost alleen jaren. Daarom is groene hekserij geen stijl die je in een weekend overneemt. Het is iets wat je bijhoudt, seizoen na seizoen.

Begin bij de planten om je heen

Je hoeft geen bos in de buurt te hebben. Kijk eerst naar wat er in je straat of langs het fietspad groeit. Paardenbloem, weegbree, brandnetel, vlier, bijvoet en klaver vind je bijna overal in Nederland en Vlaanderen. Kies er een uit en ga hem een jaar lang volgen.

  • Zoek dezelfde plant elke week of elke twee weken op. Kijk hoe het blad verandert en wanneer hij bloeit.
  • Schrijf het op in een schrift: de datum, het weer, wat je zag en wat je rook. Na een jaar heb je je eigen plantenkalender.
  • Zoek de plant op in een flora of in het Herbarium. Lees welke namen hij in de volkstaal had en wat mensen er vroeger mee deden.
  • Pluk pas als je de plant zeker herkent, en eet of drink nooit iets waarvan je niet volledig zeker bent.

Een goede eerste plant is bijvoet. Die groeit overal en heeft een lange geschiedenis in de volksmagie. Ook de vlier is een mooie keuze, omdat je hem het hele jaar door kunt volgen, van kale takken tot bloesem en bessen.

Het jaar in de Lage Landen

Veel boeken over groene hekserij komen uit Noord-Amerika of Engeland. Het jaar daar loopt net anders dan hier. Daarom is het goed om je eigen kalender te maken. Een paar ijkpunten voor de Lage Landen:

  • In januari en februari hangen de katjes aan de hazelaar en komen de eerste sneeuwklokjes op. Uit het winterse bos kun je dennennaalden halen, zoals beschreven in Dennennaaldenazijn en dennenhars.
  • In het voorjaar komen brandnetel en daslook op. Het is de tijd van jong blad.
  • In mei en juni bloeien meidoorn en vlier. Rond midzomer staat bijvoet hoog in de berm.
  • In augustus worden de veldkruiden gebundeld en gezegend, het gebruik van de kruidwis. Dan rijpen ook de bramen.
  • In de herfst rijpen de vlierbessen en daarna de rozenbottels. Daarna gaat het meeste ondergronds, en is het tijd om te drogen, te bewaren en te rusten.

Hoe die seizoenen samenhangen met de jaarfeesten, lees je in Het jaarwiel in de hekserij.

Iets teruggeven

Wie van planten neemt, geeft ook iets terug. Dat is geen ritueel dat je moet uitvoeren, maar een houding. In de praktijk komt het hierop neer:

  • Neem nooit meer dan een klein deel van wat er staat. Een veelgebruikte vuistregel is hooguit een tiende.
  • Laat bloemen staan voor bijen en zaad voor vogels.
  • Plant zelf iets terug: een vlier in de tuin, een bak met inheemse kruiden op het balkon, zaad van wilde bloemen in een hoek die je met rust laat.
  • Ruim op wat je vindt. Een zak zwerfafval meenemen uit het stuk berm waar je altijd plukt, is ook wederkerigheid.

Sommige heksen laten bij het plukken iets achter, zoals een slok water of een paar woorden van dank. Doe dat als het voor jou klopt. Maar de beste dank aan een plant is dat hij er volgend jaar nog staat.

Groene hekserij in huis

Een groot deel van het werk gebeurt binnen. Je droogt kruiden aan een rek in de keuken of je zet er een azijn van. Wat je daarvoor nodig hebt, staat in Keukenhekserij. Voor een altaar met wat je buiten vindt, lees je Een altaar inrichten zonder new age prullaria.

Neem je kruiden inwendig, als thee of tinctuur, overleg dan eerst met een arts of een opgeleide herborist, zeker als je zwanger bent of medicijnen gebruikt. Dit stuk is geen medisch advies.

Een plantenkalender begint bij goed kunnen herkennen. Daarvoor maakten we het Herbarium, met per kruid een kaart met een historische botanische plaat en een foto uit het wild. De verzameling groeit kaart voor kaart. Lid worden kost €50 per jaar.

Verder leren

Ben je nieuw in de hekserij, dan helpt Hekserij voor beginners je op weg. Wil je de planten zelf goed leren kennen, dan is de cursus Kruiden en wilde planten de volgende stap. Daarin leer je planten herkennen en veilig plukken.

Geef een reactie

Je e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *