Keukenhekserij: magie met wat je al in huis hebt

Rond midwinter, de kortste dag van het jaar, is de keuken een goede plek om te zijn. Daar brandt het vuur, daar hangen de kruiden en daar wordt het eten gemaakt dat je door de winter helpt. Voor veel heksen is de keuken de belangrijkste werkplek in huis. Dat heet keukenhekserij, en je hebt er weinig voor nodig wat je nog niet hebt.

In dit stuk lees je hoe je de keuken als werkplek gebruikt: met zout, met het kruidenrek, met de ketel en met wat het seizoen je geeft. Wil je Yule zelf vieren, dan vind je rituelen in Yule vieren thuis. Hier gaat het om het gewone werk, de rest van het jaar.

Waarom de keuken?

Vroeger was de keuken het hart van het huis. Er stond het enige vuur, er werd gekookt, gebakken, gekarnd en gewassen. Het is geen toeval dat veel oude gebruiken rond bescherming en zegen in de keuken thuishoren. In de Volksverhalenbank van het Meertens Instituut staat bijvoorbeeld dat men zout rond de botertuit strooide, zodat de kwade hand het karnen niet kon tegenhouden. In Vlaanderen gooide men met Lichtmis de eerste pannenkoek op de kast. Bleef die een jaar goed, dan was het huis gezegend. En rond Allerzielen bakte men zielenbroodjes voor de doden.

Keukenhekserij sluit daarop aan. Je werkt met dingen die je toch al doet: koken, kruiden drogen, brood bakken, schoonmaken. Je doet het alleen met meer aandacht, en met een bedoeling.

Zout

Zout staat in elke keuken en is waarschijnlijk het oudste beschermingsmiddel dat we kennen. Het houdt voedsel goed en hield in het volksgeloof ook kwade invloeden op afstand. Meer oude gebruiken rond bescherming lees je in Je huis beschermen met volksmagie.

  • Zet een potje grof zout bij het fornuis, alleen voor dit werk.
  • Gooi een snufje zout in de soep en spreek uit wat je wilt dat de soep doet: warmen, troosten, beschermen.
  • Strooi na het schoonmaken een beetje zout op de drempel van de keukendeur en veeg het de volgende dag naar buiten.
  • Gooi een snufje zout over je linkerschouder als je er per ongeluk wat van morst. Dat is een bekend bijgeloof, en een fijne gewoonte om even stil te staan.

Het kruidenrek: je eerste heksenkruiden

Wie het woord heksenkruiden hoort, denkt misschien aan zeldzame planten uit een oud boek. Maar de meeste heksenkruiden staan al in je kruidenrek of groeien in een pot op de vensterbank. Ze worden al eeuwen gebruikt, in de keuken en daarbuiten.

  • Tijm: voor moed en kracht, en voor de winterse soep. Zie de kruidenkaart tijm.
  • Rozemarijn: voor herinnering en bescherming, en bij aardappels uit de oven. Zie rozemarijn.
  • Laurier: een blad in de stoofpot, of met een wens erop geschreven in het vuur.
  • Knoflook: werd van oudsher bij de deur gehangen tegen onheil, en zit in bijna elk wintergerecht.
  • Lavendel: voor rust, in een zakje in de linnenkast of een paar bloemetjes in koekjes. Zie lavendel.
  • Kamille: voor de avondthee en een rustige slaap. Zie kamille.

Leer ze één voor één kennen. Ruik eraan, proef ze, kijk hoe ze groeien. Schrijf op wat je merkt. In het Herbarium lees je per kruid de volksnamen en de groeiplaats, waarmee je het kunt verwarren en welk recept erbij hoort. Het lidmaatschap kost €50 per jaar en geeft toegang tot alle kaarten, ook de kaarten die nog komen.

Zelf drogen

Kruiden uit je eigen tuin of pot droog je in kleine bosjes, ondersteboven, op een luchtige plek uit de zon. Na een week of twee ritselen de blaadjes. Ris ze van de stengels en bewaar ze in een glazen pot met een etiket: naam, plek en datum. Een pot met een eigen etiket is meer waard dan een zakje uit de supermarkt, omdat je weet waar het vandaan komt.

Voorzichtig met innemen

Keukenkruiden zijn in gewone hoeveelheden in eten meestal veilig. Ga je ze in grotere hoeveelheden gebruiken, als thee of als middel, dan ligt dat anders. Kruiden kunnen de werking van medicijnen beïnvloeden, en sommige zijn niet geschikt tijdens zwangerschap of voor kinderen. Wyrd House werkt met kruiden vanuit de opleiding tot herborist bij De Sprenk, en juist daarom zeggen we het duidelijk: dit stuk is geen medisch advies. Twijfel je, vraag het je huisarts of apotheker.

De ketel en de vijzel

Elke keukenheks heeft een paar vaste werktuigen. De ketel, tegenwoordig meestal een gietijzeren braadpan, is de pot waarin alles samenkomt en verandert. Waarom gietijzer zo goed werkt, lees je in de ketel in de keukenhekserij. De vijzel gebruik je om kruiden, zaden en specerijen fijn te wrijven, voor in het eten of voor een losse wierook. Over oude koperen en nieuwe granieten vijzels schreven we in waarom een koperen vijzel.

Verder heb je genoeg aan een houten lepel, een goed mes, een snijplank en een paar glazen potten. Een houten lepel die je alleen gebruikt voor het roeren met een bedoeling, met de klok mee om iets aan te trekken en tegen de klok in om iets weg te nemen, is een mooie eerste aanschaf.

Koken met het seizoen

Keukenhekserij volgt het jaar. In de winter eet je wat bewaard kan worden: knolgewassen, kool, peulvruchten, appels uit de kelder, jam en ingemaakte groenten van de zomer. In het voorjaar komen de eerste groene blaadjes: brandnetel, zevenblad, daslook. In de zomer kruiden en bessen, in de herfst noten, paddenstoelen en vlierbessen.

Een paar ideeën voor deze tijd van het jaar:

  • Maak vlierbessenjam of siroop van bessen die je in de herfst hebt geplukt. Over de vlier lees je meer in de vlier, beschermer van huis en haard.
  • Zet een fles azijn op met dennennaalden, zoals beschreven in dennennaaldenazijn en dennenhars. Let goed op welke boom je plukt: de taxus is zeer giftig.
  • Bak brood op de kortste dag. Kneed er een wens in voor het nieuwe licht.
  • Kook een soep met wat je nog in huis hebt, en laat niets verloren gaan. Ook dat hoort bij de winter.

De keuken schoonhouden

Een werkplek moet schoon zijn. Veel heksen poetsen hun keuken op vaste momenten extra grondig: voor een jaarfeest, na een ziekte in huis, of als het gewoon zwaar voelt. Een emmer warm water met wat zout en een paar druppels citroen of azijn is genoeg. Meer daarover lees je in huisreiniging met poetsen.

Hang tot slot iets van het jaar in je keuken. Een bos gedroogde kruiden, een kruidwis van 15 augustus, een tak groen voor de winter. Dan zie je elke dag waar je bent in het jaar.

Verder met kruiden

Wil je de kruiden in je keuken en de planten buiten echt leren kennen, van herkennen tot veilig gebruiken? Dat doen we in de cursus Kruiden en wilde planten. In de opleiding Jaar en een dag zit ook een deel over kruiden, en leer je onder meer losse wierook, olie en amuletten zelf maken.

Geef een reactie

Je e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *