Lavendel: volksverhalen, hekserij en het kweken van het wasskruid

Het kruid van wassen, rust en zomergeur

Lavendel kent iedereen: de grijsgroene struikjes met paarse aren die in juli zoemen van de bijen. Je ruikt het in linnenkasten, in zeep en in de zakjes die je oma tussen de lakens legde. In de Europese traditie is lavendel een kruid van reinheid en rust. Het werd gebruikt om te wassen, om de lucht te zuiveren en om een onrustig hoofd te kalmeren.

Lavendel komt uit het Middellandse Zeegebied, maar doet het ook prima in Nederlandse en Belgische tuinen, zolang het maar zon krijgt en droge voeten houdt.

In dit stuk uit het herbarium lees je hoe je de verschillende soorten lavendel herkent, wat de geschiedenis en de volksverhalen erover vertellen, hoe lavendel in de hekserij gebruikt wordt, en hoe je het zelf kweekt, oogst en droogt.

Kennismaken met lavendel

Lavendel hoort bij de lipbloemenfamilie, net als tijm, rozemarijn en munt. Er zijn tientallen soorten, maar in de tuin kom je er vooral drie tegen.

Echte lavendel Lavandin Kuiflavendel
Latijnse naam Lavandula angustifolia Lavandula × intermedia Lavandula stoechas
Winterhard Ja Ja Matig, beschermen bij vorst
Geur Zoet en fijn Sterker, wat kamferachtig Scherp, harsachtig
Herken je aan Compacte struik, korte aren Grotere struik, lange stelen “Oortjes” boven op de bloemaar
Gebruik Thee, keuken, zakjes Olie, zeep, droogbossen Sierplant

Wil je lavendel in je eten of thee gebruiken, kies dan echte lavendel. Lavandin ruikt sterker en is meer iets voor zeep en droogbossen.

Geschiedenis en Europese volksverhalen

Een naam die met wassen te maken heeft

De naam lavendel komt waarschijnlijk van het Latijnse lavare, “wassen”. De Romeinen deden lavendel in hun badwater en gebruikten het om kleding en kamers te laten geuren. Met hun legers en badhuizen verspreidde de plant zich door Europa, tot in Engeland toe.

Hildegard von Bingen

In de twaalfde eeuw schreef de Duitse abdis Hildegard von Bingen over lavendel in haar boek over planten en genezing. Zij gebruikte het onder meer tegen luizen en vlooien. Haar werk is een van de oudste Europese bronnen waarin de echte lavendel apart wordt beschreven.

De vier dieven en de handschoenmakers

Rond lavendel en de pest gaan een paar bekende verhalen. Het beroemdste is dat van de vier dieven, die tijdens een pestepidemie huizen en graven leeghaalden zonder zelf ziek te worden. Toen ze werden opgepakt, zouden ze hun geheim hebben verraden: azijn waarin ze kruiden hadden getrokken, waaronder lavendel. Een ander verhaal gaat over de handschoenmakers van Grasse in Zuid-Frankrijk, die hun leer met lavendelolie parfumeerden en daardoor gezond zouden zijn gebleven.

Of dat waar is, weet niemand. Wel weten we dat lavendel vlooien op afstand houdt, en het waren juist vlooien die de pest verspreidden.

In de linnenkast

Overal in Europa legden mensen gedroogde lavendel tussen het linnengoed, tegen motten en voor een frisse geur. De Franse koning Lodewijk XIV liet zijn baden en lakens met lavendel parfumeren. Zo werd lavendel in de loop van de eeuwen het kruid van schone lakens en een rustige slaap.

Lavendel in de hekserij

In de hekserij van nu blijft lavendel dicht bij die oude betekenis: reiniging, rust en een helder hoofd.

Correspondentie Lavendel
Element Lucht
Planeet Mercurius
Feest Midzomer, als het bloeit
Waarvoor Reiniging, rust, slaap, liefde, helder denken, bescherming van het huis

Deze correspondenties komen vooral uit de hedendaagse hekserij, die voortbouwt op de oudere volksverhalen. Gebruik ze als richtlijn, en let vooral op wat je zelf ervaart als je met de plant werkt.

Drie eenvoudige manieren om met lavendel te werken

  1. Een reinigend bad. Hang een linnen zakje gedroogde lavendel onder de warme kraan als je de dag van je af wilt wassen, precies zoals de Romeinen al deden.
  2. Een zakje onder je kussen. Vul een katoenen zakje met lavendel, eventueel met wat kamille, voor een rustige nacht.
  3. Een bosje bij de deur. Hang een gedroogd bosje lavendel bij je voordeur of in de gang, voor een frisse lucht en een rustig huis.

Lavendel kweken, oogsten en drogen

Kweken

  • Standplaats: zo zonnig mogelijk. Lavendel wil minstens zes uur zon per dag.
  • Grond: arm, kalkrijk en vooral goed doorlatend. Natte voeten in de winter overleeft lavendel niet. Meng zware grond met grind of zand.
  • Water: geef alleen water tot de plant goed is aangeslagen. Daarna kan lavendel goed tegen droogte.
  • Snoeien: knip na de bloei de uitgebloeide aren af en snoei de struik in model. Knip nooit tot in het oude, kale hout, want daar loopt lavendel niet meer uit.
  • In een pot: kan prima, in een terracotta pot met een gat in de bodem en een laag grind onderin.

Oogsten

Oogst op een droge ochtend als ongeveer de helft van de bloempjes aan de aar open is. Dan zit de meeste geur erin. Knip de stelen lang af, net boven het blad.

Drogen en bewaren

  1. Bind de stelen in kleine bosjes met een elastiekje.
  2. Hang ze ondersteboven op een droge, donkere en luchtige plek.
  3. Na een tot twee weken kun je de bloempjes eraf ritsen.
  4. Bewaar ze in een goed afgesloten glazen pot, donker en koel. Zo houden ze hun geur ongeveer een jaar.

Veiligheid voorop

  • Etherische olie. Lavendelolie is sterk geconcentreerd. Gebruik het nooit puur op de huid en neem het nooit in.
  • Zwangerschap en borstvoeding. Overleg met je huisarts of verloskundige voordat je lavendel in grotere hoeveelheden of als olie gebruikt.
  • Kinderen. Gebruik geen etherische olie bij baby’s en jonge kinderen zonder advies van je huisarts.
  • Medicijnen. Lavendel kan kalmerende middelen versterken. Gebruik je vaste medicatie, vraag het dan na bij je huisarts of apotheker.
  • Huisdieren. Etherische olie, ook lavendelolie, is gevaarlijk voor katten. Verdamp het niet in een ruimte waar je kat komt.

Dit artikel gaat over volksverhalen en hoe lavendel traditioneel werd gebruikt. Het is geen medisch advies en komt niet in de plaats van een bezoek aan je huisarts.

Pluk met respect

Kweek je kruiden zelf waar dat kan, of koop ze bij een kweker uit de buurt. Pluk je toch in het wild, neem dan maar een klein beetje en laat altijd genoeg staan voor de plant zelf, de insecten en wie na jou komt. Laat zeldzame en beschermde planten met rust, pluk niet in natuurgebieden waar dat verboden is, en vraag het eerst als de grond van een ander is. Pluk ook niet langs drukke wegen of gespoten akkerranden.

Veelgestelde vragen

Waar staat lavendel voor in de hekserij?

In de hekserij hoort lavendel bij reiniging, rust, slaap, liefde en een helder hoofd. Je gebruikt het in baden, kruidenzakjes en bosjes voor het huis.

Waar komt de naam lavendel vandaan?

Waarschijnlijk van het Latijnse lavare, wassen. De Romeinen deden lavendel in hun badwater.

Welke lavendel kan ik eten?

Echte lavendel (Lavandula angustifolia). Gebruik het spaarzaam, want de smaak is sterk. Lavandin en kuiflavendel zijn minder geschikt voor de keuken.

Waarom gaat mijn lavendel dood in de winter?

Meestal door natte voeten. Lavendel kan goed tegen kou, maar niet tegen water dat blijft staan. Zet hem in grond die goed doorlaat.

Wanneer snoei ik lavendel?

Na de bloei, eind zomer. Knip de aren af en snoei in model, maar blijf boven het kale hout.

Een stukje zomer in de linnenkast

Lavendel vraagt weinig: zon, droge grond en een snoeibeurt na de bloei. Daarvoor krijg je elk jaar een oogst die je huis maandenlang laat ruiken naar juli.

Volg de kruiden door de seizoenen. Lavendel bloeit rond Midzomer, een van de acht jaarfeesten. In de opleiding Jaar en een dag, met de cursus De jaarfeesten erbij, vier je alle acht jaarfeesten, met hun Europese geschiedenis, volksverhalen en gebruiken. En wil je de kruiden en planten van elk seizoen beter leren kennen, dan is er de cursus Kruiden en wilde planten.

Geef een reactie

Je e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *