Het jaarwiel: de acht jaarfeesten in de volkshekserij

Wie met hekserij begint, komt al snel het jaarwiel tegen: een cirkel met acht feesten, verdeeld over het jaar. Het is een handig hulpmiddel om de seizoenen te volgen. Maar het is ook goed om te weten waar die cirkel vandaan komt, en hoe hij zich verhoudt tot de gebruiken die hier in de Lage Landen altijd al werden gevierd.

In dit stuk lees je wat het jaarwiel is, wat de acht jaarfeesten betekenen, wanneer ze in 2026 en 2027 vallen, en hoe je ze viert in de volkshekserij. Eerlijk over de geschiedenis, en praktisch voor thuis.

Wat is het jaarwiel?

Het jaarwiel verdeelt het jaar in acht momenten. Vier daarvan zijn zonnefeesten: de twee zonnewendes en de twee equinoxen, wanneer dag en nacht ongeveer even lang zijn. De andere vier liggen daar ongeveer tussenin en volgen de oude Ierse en Schotse seizoensfeesten: Imbolc, Beltane, Lughnasadh (Lammas) en Samhain.

Samen vormen ze een cirkel van licht en donker, groei en rust. Het jaar begint niet ergens en houdt nergens op. Het draait.

Een eerlijke geschiedenis

Het is verleidelijk om te denken dat onze voorouders precies deze acht feesten vierden. Dat is niet zo. De Angelsaksen markeerden vooral de zonnewendes en equinoxen, de Gaelische volken in Ierland en Schotland de vier feesten daartussen. Die twee rijtjes zijn pas in de twintigste eeuw in Engeland samengevoegd tot één cirkel, door kringen rond Gerald Gardner, de grondlegger van de Wicca, en de druïde Ross Nichols. De naam ‘Wheel of the Year’ was halverwege de jaren zestig in gebruik.

Ook een paar bekende namen zijn jong. Ostara, Litha en Mabon kregen hun naam in 1974 van de Amerikaanse wiccan Aidan Kelly. Mabon verwijst naar een figuur uit de Welshe mythologie, maar als oogstfeest bestond het onder die naam niet. Dat maakt het jaarwiel niet minder waardevol. Het is een goed kader, zolang je weet dat het modern is. Meer over het verschil tussen Wicca en volkshekserij lees je in wat is traditionele Europese volkshekserij.

Het boerenjaar van de Lage Landen

In Nederland en Vlaanderen volgde het jaar eeuwenlang een eigen ritme. Veel van die feesten hebben christelijke namen, maar ze vallen op of vlak bij de momenten van het jaarwiel en draaien om dezelfde dingen: licht, groei, oogst en de doden.

  • Lichtmis (2 februari): kaarsen werden gewijd, en in Vlaanderen bakte men pannenkoeken. Vroeger gooide men soms de eerste pannenkoek op de kast; bleef die een jaar goed, dan was het huis gezegend.
  • Pasen: in Twente en de Achterhoek worden nog altijd paasvuren gestookt.
  • Sint-Jan (24 juni): midzomer, met vuren en het plukken van sint-janskruid.
  • Maria-Hemelvaart (15 augustus): de kruidwis werd gezegend, midden in de oogsttijd.
  • Allerzielen (2 november): de doden werden herdacht en graven verzorgd.
  • Sint-Maarten (11 november): het begin van de winter, met lichtjes en langs de deuren gaan.

In de volkshekserij leggen we het jaarwiel en dit boerenjaar naast elkaar. Dan vier je wat hier altijd gevierd werd, en het boek helpt je de momenten te vinden.

De acht jaarfeesten op een rij

Yule of midwinter, rond 21 december

De langste nacht van het jaar. Vanaf hier worden de dagen weer langer. Het is een feest van licht in het donker, van groen in huis en van samen eten. Direct daarna beginnen de Rauhnächte, de twaalf nachten tussen de jaren. Lees meer in Yule en Yule vieren thuis.

Imbolc, 1 en 2 februari

De eerste beweging van het voorjaar. In Ierland is het de dag van Brigid, in de kerk Lichtmis. Het licht groeit, de eerste sneeuwklokjes staan op. Tijd om te poetsen, kaarsen aan te steken en plannen te maken.

Ostara of de lente-equinox, rond 20 maart

Dag en nacht zijn even lang, en het licht wint terrein. De naam gaat terug op Eostre, een godin die alleen bij de Angelsaksische monnik Beda voorkomt. Zaaien, eieren, het eerste groen.

Beltane, 30 april en 1 mei

Het begin van de zomer in de Gaelische kalender. In Duitsland is het de Walpurgisnacht. Bloei, vruchtbaarheid, vuur en de meiboom.

Midzomer of Litha, rond 21 juni

De langste dag. De zon staat op zijn hoogst, en vanaf nu worden de dagen weer korter. Dicht bij Sint-Jan, het moment om kruiden te plukken die op hun krachtigst zijn.

Lammas of Lughnasadh, 1 augustus

Het eerste oogstfeest. Lammas komt van het Oudengelse ‘loaf mass’: de mis van het brood, waarbij het eerste brood van het nieuwe graan werd gezegend. Een goed moment om zelf brood te bakken.

Mabon of de herfst-equinox, rond 23 september

Weer zijn dag en nacht even lang, maar nu wint het donker. De tweede oogst: appels, noten, bessen. Dankbaarheid en voorraad voor de winter.

Samhain, 31 oktober en 1 november

Het einde van de oogst en het begin van de donkere helft van het jaar. Een feest voor de doden en de voorouders, dicht bij Allerheiligen en Allerzielen. Hoe de natuur daarna tot rust komt, lees je in van Samhain naar Imbolc.

Het jaarwiel 2026 en 2027

De zonnefeesten verschuiven elk jaar een beetje. De tijden hieronder zijn in Nederlandse tijd. De andere vier feesten hebben een vaste datum.

  • Yule: maandag 21 december 2026, zonnewende om 21:50
  • Imbolc: maandag 1 en dinsdag 2 februari 2027
  • Ostara: zaterdag 20 maart 2027, equinox om 21:25
  • Beltane: vrijdag 30 april en zaterdag 1 mei 2027
  • Midzomer: maandag 21 juni 2027, zonnewende om 16:11
  • Lammas: zondag 1 augustus 2027
  • Mabon: donderdag 23 september 2027, equinox om 08:02
  • Samhain: zondag 31 oktober en maandag 1 november 2027

Veel beoefenaars vieren een feest niet precies op de dag, maar in het weekend erna, of op het moment dat de natuur zover is. Bloeit de meidoorn pas half mei, dan kun je Beltane ook dan vieren. Het land is belangrijker dan de kalender. Wie ook de maan wil meenemen, vindt meer in maan en hekserij.

Zo vier je de jaarfeesten thuis

Een jaarfeest hoeft niet groot te zijn. Dit is genoeg:

  • Ga naar buiten. Kijk wat er groeit, bloeit of afsterft. Neem iets mee naar huis voor op je tafel of altaar.
  • Eet met het seizoen. Brood met Lammas, appels met Mabon, pannenkoeken met Lichtmis.
  • Steek een kaars aan en spreek uit waar je dankbaar voor bent, en wat je wilt laten gaan of laten groeien.
  • Schrijf het op. Na een paar jaar zie je je eigen jaarwiel ontstaan: wat er rond elk feest gebeurt, in de natuur en bij jou.

Verder met de jaarfeesten

In de cursus De jaarfeesten lopen we alle acht feesten uitgebreid door, met achtergrond, gebruiken en een ritueel voor thuis. Volg je de opleiding Jaar en een dag, dan zit die cursus er gratis bij zolang je bent ingeschreven. Zo draai je het hele jaar mee, feest voor feest.

Geef een reactie

Je e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *