Beltane vieren: vuur, mei en het land dat openspringt

Eind april staat het land op springen. De meidoorn bloeit in de hagen en het fluitekruid staat hoog in de berm. Op 1 mei valt Beltane, in het jaarwiel van de moderne hekserij het feest van het begin van de zomer. Wie zoekt naar de betekenis van Beltane, vindt vaak grote vuurfestivals en verhalen over vruchtbaarheid. Hier gaat het over iets eenvoudigers: wat Beltane oorspronkelijk was, en de meigebruiken van de Lage Landen zelf.

Wat Beltane betekent

Beltane is een Gaelisch feest, bekend uit Ierland en Schotland. Het markeerde het begin van de zomer, het moment waarop het vee naar de zomerweiden werd gebracht. Samen met Samhain, het begin van de winter, verdeelde het het jaar in twee helften.

De oudste vermelding staat in Sanas Cormaic, een Iers woordenboek uit het begin van de tiende eeuw. Daar wordt Belltaine uitgelegd als bil-tene, een gelukkig vuur. Volgens die tekst staken de druïden twee vuren aan met grote bezweringen en dreven ze het vee ertussendoor, om het tegen ziekte te beschermen. Dezelfde tekst noemt in een ander lemma een god Bel. Sommige onderzoekers denken aan de Keltische god Belenos, maar daar is verder geen bewijs voor.

Volgens de Engelse Wikipedia geloofde men dat het vuur en de rook van het Beltanevuur beschermden. Mensen liepen met hun vee rond of tussen de vuren door. Alle vuren in huis werden gedoofd en daarna opnieuw aangestoken met vuur van het Beltanevuur. Deuren en stallen werden versierd met gele meibloemen. In delen van Ierland maakte men een meistruik: een doornstruik met bloemen en linten.

In de twintigste eeuw raakten de openbare vieringen grotendeels in onbruik. Sinds het eind van die eeuw vieren Keltische neopaganisten en wiccanen een feest dat op Beltane is gebaseerd. Het bekende vuurfestival in Edinburgh is daar een voorbeeld van. Waar Beltane in het jaarwiel staat, lees je in Het jaarwiel in de hekserij.

De meiboom in de Lage Landen

In Nederland en België heet Beltane niet zo, maar het begin van mei werd hier ook gevierd. Het bekendste gebruik is de meiboom: een versierde paal of boom die op 1 mei of op de avond ervoor wordt geplant, vaak op het dorpsplein. Hij werd versierd met linten en bloemen. Volgens de Nederlandse Wikipedia gebruikte men daarvoor onder meer jeneverbes, fluitekruid en boterbloemen, en soms zette men bovenop een meidoorntak.

Het gebruik is oud. In Gouda werd in 1494 betaald om de gaten van de meiboom voor het raadhuis te dichten. In Hasselt wordt sinds 1538 op 30 april een meiboom geplant. In Zuid-Limburg planten veel dorpen nog elk jaar een den, vaak door de schutterij. De meiboom wordt soms bewaakt, omdat buurdorpen hem proberen te stelen, en dat zou ongeluk brengen. Na de Reformatie werd in veel streken tegen het gebruik opgetreden, maar meifeesten met meidansen en een meikoningin bleven bestaan.

Niet overal valt de meiboom in mei. In Brussel en Leuven wordt hij in augustus geplant, en beide steden beweren al eeuwen dat zij de echte meiboom planten. In Belsele plant het Vlaams Nationaal Jeugdverbond elk jaar op 1 mei een zilverberk, na meispelen waarin jongeren strijden om de titel van meigraaf.

Meer over gebruiken door het jaar in onze streken lees je in Nederlandse volksmagie.

De meidoorn

De meidoorn dankt zijn naam aan de maand waarin hij bloeit en aan zijn doornen. Volgens het Etymologisch Woordenboek van het Nederlands zijn de eenstijlige en tweestijlige meidoorn inheems in de Benelux, en komen ze veel voor in hagen en langs bosranden. De struik heeft veel volksnamen, zoals steendoorn en jopenboom, en de besjes heten in sommige streken jopen.

In de Gaelische folklore staat de meidoorn voor de ingang naar de andere wereld, en hij wordt sterk met de feeën verbonden. Het zou ongeluk brengen om hem om te hakken. Dat past bij een plant die in mei in elke heg staat te bloeien: je laat hem staan, en je kijkt ernaar.

Beltane thuis vieren

Je hoeft geen festival te bezoeken. Een paar dingen die je zelf kunt doen:

  • Ga op de avond van 30 april of de ochtend van 1 mei naar buiten en kijk wat er bloeit. Neem een takje mee voor je seizoenstafel, van een struik in je eigen tuin of van een plek waar plukken mag.
  • Hang een kleine meitak of krans aan je voordeur, met wat groen uit de berm.
  • Doof thuis de kaarsen en steek ze opnieuw aan met één vlam. Zo maak je in het klein na wat er vroeger met het haardvuur gebeurde. Meer over werken met kaarsen lees je in Kaarsenmagie in de volkshekserij.
  • Heb je een tuin en mag het, maak dan een klein vuur in een vuurschaal en zit er een avond bij. Let op de regels in je gemeente en op droogte, en houd water bij de hand.

Pluk bloemen en takken alleen waar het mag, en neem weinig. Wat de regels zijn staat in Wildplukken in Nederland en België.

Beltane volgt op de lente-equinox. Wat je bij Ostara hebt gezaaid, staat nu boven de grond. Dat is een mooi moment om terug te kijken naar wat je je toen voornam.

Het Herbarium

In mei bloeit er zoveel dat het lastig is om alles uit elkaar te houden. In het Herbarium van Wyrd House staat per kruid hoe je het herkent en waarmee je het kunt verwarren. Het is een groeiende verzameling kruidenkaarten van de Lage Landen, en een jaar lidmaatschap kost €50.

Verder leren

In de cursus De jaarfeesten lopen we het jaar door, van Yule tot Samhain, met wat we historisch weten en hoe je het thuis viert.

Geef een reactie

Je e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *