Een kaars is een stuk was rond een draadje. Toch is het eeuwenlang het licht geweest waarbij mensen aten, naaiden, baden en waakten. Lang voor er elektriciteit was, betekende een brandende kaars dat er iemand thuis was. Daar begint kaarsenmagie voor ons: bij het gewone licht in huis.
Online vind je veel lijstjes met kleuren en hun betekenis, groen voor geld en roze voor liefde. Die kleurentaal is grotendeels modern. In de volkshekserij ging het minder om de kleur en meer om het moment waarop je een kaars aanstak, en waarom. In dit stuk lees je hoe kaarsen vroeger werden gebruikt en hoe je thuis eenvoudig met kaarslicht werkt.
Kaarsen in het volksgeloof
Kaarsen waren lang kostbaar. Goedkope kaarsen waren van talg, dierlijk vet, dat walmde en roet gaf. Kaarsen van bijenwas waren duurder en brandden mooier. Juist omdat licht niet vanzelfsprekend was, kreeg het een eigen betekenis.
Het bekendste voorbeeld uit de Lage Landen is de gewijde kaars van Lichtmis. Op 2 februari werden in de kerk kaarsen gewijd. Mensen namen er een mee naar huis en bewaarden die. Bij zwaar onweer, bij ziekte of naast het bed van iemand die stervende was, werd hij aangestoken. Meer over dat feest lees je in Imbolc vieren in Nederland.
Ook de doden kregen licht. Met Allerzielen branden op katholieke kerkhoven nog altijd kaarsjes op de graven. Een kaarsje bij een foto van iemand die er niet meer is, is een gebaar dat veel mensen kennen, ook buiten de kerk. In Voorouders eren lees je hoe je dat in je eigen huis een plek geeft.
Vuur als element
In de moderne hekserij hoort de kaars bij het element vuur. Vuur verwarmt en verandert wat het raakt. Het geeft licht in het donker, en het kan ook vernielen. Wie met een vlam werkt, werkt dus met iets wat je respect moet geven. Hoe de vier elementen in de hekserij terechtkwamen en wat je er praktisch mee doet, lees je in De elementen in de hekserij.
Het mooie van een kaars is dat je het element zo dichtbij hebt. Je hoeft geen kampvuur te stoken. Een vlam op tafel is genoeg om naar te kijken, en om je gedachten bij te houden.
Zo werk je met een kaars
Kaarsenmagie in de volkshekserij is eenvoudig. Je hebt een kaars nodig, een veilige houder en een duidelijke bedoeling. De rest is aandacht.
Kies je kaars
Een ongekleurde kaars van bijenwas of een gewone witte kaars is voor bijna alles geschikt. Wil je toch met kleur werken, kies dan een kleur die voor jou iets betekent, niet een kleur uit een lijstje. Het rood van de haard, het groen van het eerste blad. Een dunne kaars die in een uur opbrandt is handig voor kort werk. Een dikke kaars kun je meerdere avonden gebruiken.
Bereid hem voor
Veeg de kaars af met een droge doek. Wie wil, kerft met een spijker of een breinaald een teken in de was, of de eerste letter van een naam. Dat is een oud en eenvoudig gebaar: je maakt de kaars van jou. Leg gedroogde kruiden liever om de houder heen dan op de kaars zelf, want losse kruiden in de was kunnen gaan vlammen.
Spreek je bedoeling uit
Houd de kaars even in je handen voor je hem aansteekt. Zeg hardop of in gedachten waar het licht voor is. Houd het kort en concreet. Voor rust in huis. Voor mijn moeder, die morgen geopereerd wordt. Steek de kaars daarna aan.
Kijk en laat branden
Blijf een tijdje bij de vlam zitten. Je hoeft niets te doen. Kijk hoe de vlam beweegt en waar je gedachten heen gaan. Wil je de kaars helemaal laten opbranden, blijf er dan bij of kies een kleine kaars. Moet je weg, doof hem dan met een kaarsendover en steek hem later weer aan. Dat telt net zo goed.
Een kaars voor meerdere avonden
Gaat het om iets wat langer duurt, zoals een zieke in de familie of een moeilijke periode op het werk, gebruik dan steeds dezelfde kaars. Steek hem elke avond op hetzelfde tijdstip aan, laat hem een kwartier branden en doof hem weer. Zo groeit het werk mee met de tijd die het nodig heeft. Is de kaars op, of is de zaak voorbij, gooi het laatste stukje was weg met het gewone afval. Bewaar het niet in een la.
Kaarsen in en om het huis
Sommige plekken in huis vragen om licht. Het raam is er een van. Een kaars in het raam laat zien dat er iemand thuis is, en voor wie onderweg is, is het een teken dat er op hem wordt gewacht. De drempel en het raam zijn in de volksmagie de plekken waar huis en buitenwereld elkaar raken. Daarover schreven we in De betekenis van drempels en ramen en in Je huis beschermen met volksmagie.
Ook de keukentafel is een goede plek. Een kaars bij het eten maakt van een gewone maaltijd iets wat je met aandacht doet. Meer daarover lees je in Keukenhekserij.
Veilig met vuur
Kaarsen zijn een van de bekende oorzaken van brand in huis. Een paar regels van de brandweer:
- Laat een kaars nooit onbeheerd branden en doof hem als je de kamer verlaat of gaat slapen.
- Zet kaarsen in een hittebestendige houder op een stevige, vlakke ondergrond.
- Houd ze uit de buurt van gordijnen, papier, kleding en meubels.
- Zet ze buiten bereik van kinderen en huisdieren.
- Waxinelichtjes worden erg heet. Zet ze altijd in een houder, nooit direct op plastic of hout.
Werk je liever zonder open vuur, bijvoorbeeld in een kinderkamer, dan kan een ledkaars ook. Het gaat om je aandacht, niet om de vlam.
Volkshekserij en Wicca
Veel boeken over kaarsenmagie komen uit de Wicca-traditie. Daar hoort een vaste kleurentabel bij, met dagen van de week en planeten. Daar is niets mis mee, maar het is een eigen systeem met een eigen geschiedenis. In de volkshekserij begin je bij wat mensen hier deden. Het verschil tussen de twee lees je in Wat is traditionele Europese volkshekserij.
Verder leren
In de cursus Kaarsenmagie leer je in zeven lessen de kaars kennen van was tot vlam. Je leest waar de kleurentaal vandaan komt, wat oud is en wat nieuw, en je dompelt en giet je eigen kaarsen. In de cursus De elementen neem je de tijd voor vuur en de andere elementen, een voor een.