Wildplukken in Nederland en België: respectvol en binnen de regels

Wildplukken is een van de fijnste dingen die je als heks kunt doen. Je loopt naar buiten en neemt iets mee naar huis wat je zelf hebt gevonden. Maar wat er groeit is altijd van iemand. Sommige planten zijn wettelijk beschermd, en een paar eetbare soorten hebben een giftige dubbelganger. Wie dat weet, plukt met een gerust hart.

In Hekserij voor beginners stond al een korte versie van de regels. Hier gaan we verder. Eerst de wet in Nederland en België, daarna de verwisselingen die je echt moet kennen.

Wat groeit, hoort bij de grond

Het belangrijkste uitgangspunt is eenvoudig. Een plant hoort bij de grond waarop hij staat, en die grond is van iemand. Dat kan Staatsbosbeheer zijn, een gemeente, een boer of je buurman. Plukken zonder toestemming van de eigenaar mag daarom in principe niet, ook niet in een stadspark of een berm. In de praktijk wordt kleinschalig plukken voor eigen gebruik op veel plekken gedoogd. Op veel plekken, niet overal.

De regels in Nederland

Het verschilt sterk per terreinbeheerder. De twee grootsten hebben precies tegenovergesteld beleid.

  • Staatsbosbeheer gedoogt kleinschalig plukken voor eigen gebruik en op eigen risico. Als richtlijn noemen ze ongeveer een champignonbakje van 250 gram per persoon. Paddenstoelen plukken stimuleren ze niet.
  • Natuurmonumenten staat wildplukken in geen enkel gebied toe, ook niet in kleine hoeveelheden. Bloemen, vruchten, zaden en noten zijn daar voedsel voor dieren. Ook van de paden af gaan mag er niet. Wie zich er niet aan houdt, kan een boete krijgen.
  • Gemeenten regelen het in hun Algemene Plaatselijke Verordening, de APV. Die verschilt per gemeente. Groningen verbiedt bijvoorbeeld in artikel 2:49 het plukken van bloemen in een openbaar park of plantsoen. Zoiets staat zelden op een bord, dus zoek de APV van je eigen gemeente op via lokaleregelgeving.overheid.nl.
  • Particulier terrein betreed je alleen met toestemming van de eigenaar. Vraag het gewoon. Veel mensen vinden het prima als je een handje vlierbloesem uit hun heg haalt.

Kijk dus eerst wiens terrein je op loopt. Bij een natuurgebied staat dat meestal op het bord bij de ingang.

Beschermde planten

Sinds 1 januari 2024 staat de bescherming van planten in de Omgevingswet. Beschermde inheemse plantensoorten mag je niet opzettelijk plukken, verzamelen, afsnijden, ontwortelen of vernielen. Dat geldt ook met toestemming van de eigenaar, en ook voor een enkel exemplaar. Het gaat in Nederland om zo een 76 plantensoorten. Daar zitten veel wilde orchideeën tussen, zoals de vliegenorchis en de groene nachtorchis. Twijfel je bij een zeldzame bloem, laat hem dan staan.

De regels in België

In Vlaanderen is het strenger dan in Nederland. In bossen en natuurgebieden is het plukken of verwijderen van planten, vruchten en paddenstoelen in principe verboden, tenzij de beheerder het toestaat. In erkende natuurreservaten mag het nooit. Het Agentschap Natuur en Bos gedoogt wel dat je tijdens een wandeling een paar bramen eet. Met volle doosjes naar huis gaan kan een boete opleveren.

In Wallonië heb je ook toestemming van de eigenaar nodig. In de bossen van het Waalse Gewest is die toestemming er in het algemeen al, behalve voor paddenstoelen in het Zoniënwoud. In gemeentebossen is plukken soms alleen voor inwoners. Waar het mag, gelden vaste grenzen: alleen tussen zonsopgang en zonsondergang, niet voor de verkoop, hooguit twee handjes bloemen per persoon per dag en voor andere bosproducten hooguit een emmer van tien liter. Beschermde soorten en reservaten zijn ook daar verboden terrein.

Plukken zonder schade

De wet zegt wat mag. Wat goed is, gaat verder. Deze vuistregels gebruiken we zelf:

  • Neem hooguit een tiende van wat er staat. Zo kan de plant zich blijven voortplanten, en blijft er genoeg over voor insecten en vogels.
  • Pluk voor nu, niet voor een jaar. Wat je niet binnen een paar dagen gebruikt of droogt, laat je beter staan.
  • Blijf op het pad. De meeste schade in een natuurgebied komt van het lopen, niet van het plukken.
  • Steek geen wortels uit zonder uitdrukkelijke toestemming. Een plant zonder wortel komt niet terug.
  • Pluk niet langs drukke wegen of langs akkers die bespoten worden. Ook plekken waar veel honden worden uitgelaten sla je beter over.
  • Verkoop niets. Wie plukt om te verkopen, neemt iets weg wat van een ander is.

In Groene hekserij schreven we over iets teruggeven aan de plek waar je plukt. Dat begint hier.

De verwisselingen die je moet kennen

In Nederland en België gaat het bij vergiftigingen door wildplukken bijna altijd om een klein aantal paren. Het verschil zit zelden in de bloem. Je moet kijken naar de stengel en de bladvoet, en ruiken.

Daslook

Daslook is in het voorjaar populair voor pesto. Het jonge blad lijkt sterk op dat van lelietje-van-dalen, herfsttijloos en gevlekte aronskelk. Het Nationaal Vergiftigingen Informatie Centrum krijgt daar elk jaar meldingen over. Lelietje-van-dalen bevat stoffen die het hart aantasten. Herfsttijloos bevat colchicine, dat de celdeling remt en levensbedreigend kan zijn.

Daslook ruikt naar knoflook als je een blad fijnwrijft, en elk blad komt los op een eigen steeltje uit de grond. Bij lelietje-van-dalen zitten twee of drie bladeren aan een gezamenlijke steel. Herfsttijloos heeft stijvere bladeren zonder steel. Pas op met de geur alleen: als je verschillende planten samen in een zak doet, gaat alles naar knoflook ruiken. Ruik dus aan elk blad apart, en pluk in twijfel niets.

Fluitenkruid en andere schermbloemen

Fluitenkruid staat in het voorjaar wit in elke berm. Het kan verward worden met gevlekte scheerling, die coniine bevat, een zenuwgif. Fluitenkruid heeft een behaarde, gegroefde stengel zonder vlekken. Gevlekte scheerling heeft een kale stengel met een waslaag en bruinrode vlekken. Wie net begint, doet er goed aan schermbloemen helemaal te laten staan.

Gewone berenklauw lijkt op reuzenberenklauw. Die laatste wordt drie tot vijf meter hoog en heeft een gevlekte stengel. Het sap van reuzenberenklauw kan op de huid in combinatie met zonlicht flinke brandwonden geven. Raak hem dus niet aan.

Vlier en kruidvlier

De gewone vlier is een houtige struik. Kruidvlier lijkt erop, maar sterft elk jaar af en heeft geen houtige stam. De bessen van kruidvlier zijn giftig. In het Herbarium staan de verschillen tussen vlier en kruidvlier op een eigen kaart.

Planten die je helemaal laat staan

Sommige planten zijn zo giftig dat je ze beter niet plukt, ook niet voor een bosje op tafel. Denk aan wolfskers, monnikskap, doornappel en vingerhoedskruid. In het Herbarium staan ze in een eigen afdeling, met een duidelijke waarschuwing. In de winter is ook de taxus een bekende valkuil voor wie dennennaalden zoekt. Daarover lees je meer in Dennennaaldenazijn en dennenhars.

Zo leer je een plant echt kennen

Een tabel of een app is een geheugensteun. Hij vervangt het kijken niet. Wat werkt:

  • Zoek de giftige soort op als hij bloeit, want dan herken je hem het makkelijkst. Onthoud de plek en kom terug in de tijd waarin je zou plukken.
  • Leer de kenmerken voelen en ruiken, niet alleen zien. Wrijf een blad fijn, voel aan de stengel.
  • Ga een keer mee met iemand die beide soorten kan aanwijzen.
  • Begin met planten zonder gevaarlijke dubbelganger, zoals brandnetel of bijvoet.

Eet of drink nooit iets waarvan je niet volledig zeker weet wat het is. Twijfel je achteraf aan een oogst, gooi dan alles weg en niet alleen dat ene blad. Gebruik je wilde planten inwendig, als thee of tinctuur, overleg dan eerst met een arts of een opgeleide herborist. Dit artikel is geen medisch advies.

Heeft iemand iets gegeten waarvan je niet zeker weet wat het was, bel dan in Nederland de huisarts of de huisartsenpost, ook als diegene zich goed voelt, en bij ernstige klachten 112. Het nummer van het NVIC is bedoeld voor artsen. In België kun je zelf het Antigifcentrum bellen op 070 245 245. Neem als het kan een stukje van de plant mee.

Voor het herkennen in het veld is er het Herbarium van Wyrd House. Per kruid lees je met welke planten je het kunt verwarren en welke delen giftig zijn. Een jaar lidmaatschap kost €50.

Verder leren

Wildplukken hoort bij het jaar. In augustus pluk je bijvoorbeeld de veldkruiden voor een kruidwis. In de cursus Kruiden en wilde planten leer je herkennen en veilig plukken, plant voor plant, en hoe je ermee werkt in huis.

Geef een reactie

Je e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *