Tuinsalie: het Europese kruid dat je al in de keuken hebt

Er is een salie die bijna iedereen al in huis heeft, en het is niet de witte salie uit de spirituele winkel. In potjes op de vensterbank en in het specerijenrek staat Salvia officinalis: echte salie, ook wel tuinsalie genoemd. Een Europees kruid met een lange geschiedenis in kloostertuinen en keukens. In dit stuk lees je hoe je tuinsalie herkent en kweekt, waar het verschil met witte salie zit en hoe je er in huis mee werkt.

Tuinsalie of witte salie

Het woord salie wordt voor heel wat planten gebruikt. Witte salie, Salvia apiana, groeit van nature in Zuid-Californië en het noorden van Mexico en is bekend geworden door de bundels om te branden. Waarom we die liever laten liggen, lees je in Witte salie en in Witte salie vs bijvoet.

Tuinsalie is een andere soort. Hij komt van nature uit het Middellandse Zeegebied, maar wordt al eeuwen in onze streken gekweekt. Het is geen inheemse plant, wel een plant die hier sinds de middeleeuwen in tuinen staat. Dat maakt hem voor ons een logisch alternatief: je kunt hem zelf kweken, en je hoeft niets van ver te halen.

Herkennen

Echte salie is een vaste plant van 40 tot 80 centimeter hoog, met een stengel die onderaan houtig kan worden. De bladeren zijn dik en grijsgroen, met diep ingezonken nerven, en ze ruiken sterk als je erover wrijft. In juni en juli bloeit de plant met blauwpaarse bloemen, soms wit of roze. Er zijn ook cultivars met bont of donkerrood blad.

In tuincentra staan ook veel siersalies, zoals de blauwe of rode salvia’s voor de border. Die zijn mooi voor bijen, maar niet bedoeld voor de keuken. Koop voor gebruik in huis een plant die als Salvia officinalis is gelabeld.

Een kruid uit de kloostertuin

Volgens de Engelse Wikipedia beschreef de Griekse plantkundige Theophrastus al twee soorten salie, een wilde en een gekweekte. Plinius de Oudere schreef dat de Romeinen de gekweekte plant salvia noemden. Karel de Grote raadde aan om salie te kweken, en in het Karolingische rijk groeide hij in de kloostertuinen. De monnik Walahfrid Strabo schreef in de negende eeuw in zijn gedicht Hortulus over de zoete geur van salie.

Uit de middeleeuwen komt een bekende spreuk. Een Angelsaksisch handschrift vraagt: waarom zou een mens sterven als hij salie heeft? Dat zegt weinig over de werking, maar veel over het aanzien van de plant.

Jan Salie

In de Lage Landen kookte men salie mee in melk. Die saliemelk gold als rustgevend. Zo rustgevend dat de schrijver Potgieter in 1841 een figuur bedacht die Jan Salie heet, in Jan, Jannetje en hun jongste kind. Jan Salie drinkt voor het slapengaan saliemelk in plaats van een stevig glas bier, en hij staat voor de trage, slaperige Nederlandse geest van zijn tijd. Wie nu nog een Jan Salie genoemd wordt, is geen doorpakker.

Kweken en oogsten

Tuinsalie houdt van zon en een goed doorlatende, niet te natte grond. Op een balkon of vensterbank doet hij het goed in een pot met wat zand of grind in de aarde. Snoei hem in het voorjaar terug, dan blijft hij compact en wordt hij niet kaal aan de onderkant.

Wil je salie drogen, pluk dan vanaf mei de scheuten, vlak voor de bloei. Volgens de Nederlandse Wikipedia moet het drogen snel gaan, binnen een week, op een droge en goed geventileerde plek. Hang kleine bosjes ondersteboven op en bewaar de droge blaadjes in een afgesloten pot.

Het voorjaar is een goed moment om een saliestekje of een jonge plant in huis te halen. Een pot salie op de seizoenstafel rond de lente-equinox past bij het zaaien en planten uit Ostara vieren. In de zomer zet je hem weer buiten, in de volle zon.

In de keuken

De smaak van salie is warm en kruidig, en een beetje bitter. Hij overheerst snel, dus gebruik weinig. Salie past goed bij boter en bij gebakken pompoen. Een paar blaadjes kort in boter gebakken, tot ze knapperig zijn, is al een gerecht op zich. Meer over koken met de kruiden van hier lees je in Keukenhekserij.

Salie in huis

In de moderne hekserij wordt salie vaak gebruikt voor reinigen. Meestal bedoelt men dan witte salie, maar tuinsalie kan dezelfde plek innemen, en dan werk je met een plant die je zelf kweekt. Een paar manieren:

  • Leg een bosje gedroogde tuinsalie in een schaaltje bij de voordeur, eventueel samen met rozemarijn.
  • Maak een bundel van tuinsalie en bijvoet uit eigen tuin en hang hem op in de keuken.
  • Wrijf bij het schoonmaken van de keuken een blad tussen je vingers. De geur is genoeg.

Wil je salie branden, doe het dan voorzichtig: kort, in een vuurvaste schaal en met het raam open. Meer kruiden voor in huis vind je in Beschermende kruiden voor huis en haard.

Veiligheid

Salie als keukenkruid, in kleine hoeveelheden in het eten, is gewoon. Met grotere hoeveelheden moet je oppassen. Volgens de Nederlandse Wikipedia is salie in hogere concentraties giftig bij inname. De etherische olie bevat thujon, en de Europese geneesmiddelenautoriteit EMA hanteert daarom een maximum per dag voor gebruik als supplement. Drink dus niet dagelijks sterke saliethee, en gebruik geen salieolie inwendig. Ben je zwanger of gebruik je medicijnen, overleg dan eerst met een arts of een opgeleide herborist. Dit stuk is geen medisch advies.

Het Herbarium

Wil je meer kruiden uit je eigen tuin en omgeving leren kennen, kijk dan in het Herbarium van Wyrd House. Bij elk kruid staat een recept en een apart veiligheidsblok. Een jaar lidmaatschap kost €50.

Verder leren

In de cursus Kruiden en wilde planten leer je werken met de planten van hier, van wat er in je tuin staat tot wat er in de berm groeit.

Geef een reactie

Je e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *