Soorten kaarsen: van stearine tot bijenwas, en hoe je ze goed brandt

In de supermarkt liggen witte kaarsen voor een paar euro, in de natuurwinkel kost één bijenwaskaars soms meer dan een hele doos. Waar zit dat verschil in? En waarom druipt de ene kaars over je tafelkleed terwijl de andere netjes opbrandt? In dit stuk lees je waar kaarsen van gemaakt worden en hoe je er lang plezier van hebt.

Waar een kaars uit bestaat

Een kaars bestaat uit twee delen: de pit en het kaarslichaam. De pit is een gevlochten koord van katoen, in de volksmond lont. Als je hem aansteekt, smelt de was rond de pit. Die vloeibare was wordt door de pit omhoog gezogen, verdampt vlak bij de vlam en verbrandt. Het is dus niet de pit die brandt, maar de damp van de was.

Het kaarslichaam heet in de handel vaak brandmassa. Daarvoor worden vooral paraffine en stearine gebruikt. Ook bijenwas komt voor, en steeds vaker plantaardige vetten.

Stearine

Stearine werd in 1823 beschreven door de Franse scheikundige Eugène Chevreul. Het is een mengsel van vetzuren dat gemaakt wordt uit dierlijke vetten en plantaardige oliën. Volgens de Engelse Wikipedia komt stearine tegenwoordig vrijwel helemaal uit palmolie.

Een stearinekaars brandt met een heldere vlam en walmt niet. Hij is stevig, wordt niet slap als hij warm wordt en kan goed tegen tocht. Stearine kaarsen worden gegoten.

Paraffine

Paraffine wordt gewonnen bij het zuiveren van aardolie en kwam halverwege de negentiende eeuw in gebruik. Het is de meest gebruikte grondstof voor kaarsen. Paraffine geeft meer licht dan stearine en is goedkoper, maar wordt eerder zacht. Een paraffinekaars druipt sneller en trekt makkelijker krom. Daarom wordt er vaak wat stearine doorheen gemengd. Een kaars van stearine en paraffine samen heet een composietkaars.

Wie liever geen product uit aardolie brandt, kiest voor stearine of bijenwas. Dat is een keuze, geen kwestie van goed of fout. Een goede paraffinekaars brandt rustig en schoon.

Bijenwas

Bijenwas wordt door honingbijen gemaakt. Een bijenwaskaars heeft een matte glans, een warme gele kleur en ruikt licht naar honing. In de middeleeuwen waren zulke kaarsen kostbaar en vooral voor de kerk en de rijken. Gewone mensen brandden talg, dierlijk vet dat walmde en stonk. Over dat oude licht in huis lees je meer in Kaarsenmagie in de volkshekserij.

Bijenwas is nog steeds schaars en duur. Een bijenwaskaars brandt langer dan een paraffinekaars van hetzelfde formaat. Na een tijd kan er een grijswitte waas op komen. Dat hoort zo en wijst op echte bijenwas. Je kunt het met een zachte doek wegpoetsen.

Plantaardige was

Er zijn ook kaarsen van plantaardige was, zoals sojawas en palmwas. Die zijn zachter en hebben een lager smeltpunt. Ze worden daarom vooral gebruikt voor kaarsen in een glas of potje, en minder voor losse dinerkaarsen.

Door en door gekleurd of gedipt

Bij gekleurde kaarsen is het belangrijk hoe de kleur is aangebracht. Bij een door en door gekleurde kaars is de kleurstof al vóór het gieten door de vloeibare was gemengd. De kaars heeft dan helemaal dezelfde kleur, van buiten tot in het hart.

Bij een gedipte of overtrokken kaars is een witte kaars kort in een bad van gekleurde was gedompeld. Alleen de buitenkant is dan gekleurd. Zodra zo een kaars inbrandt, zie je de witte kern.

Het verschil zie je meestal aan de onderkant. Is die net zo gekleurd als de zijkant, dan is de kaars door en door gekleurd. Zie je daar wit, of een witte rand rond de pit, dan is hij gedipt. Ook de prijs zegt iets, want kleur door de hele was kost meer. Let op dat donkere en doorgekleurde kaarsen soms meer druipen, omdat veel kleurstof de pit kan hinderen. In fel zonlicht verbleekt de kleur.

De pit

Een goede pit past bij de soort was en de dikte van de kaars. Vroeger moest je de pit steeds bijknippen, met een snuiter. Moderne pitten zijn zo gevlochten dat ze tijdens het branden opzij buigen en aan het uiteinde vanzelf opbranden. Volgens de kaarsenmaker Boca is een pit van ongeveer tien tot vijftien millimeter ideaal. Een langere pit gaat roeten. Knip hem dan bij als de kaars gedoofd is.

Zo brand je een kaars goed

  • Zet een kaars altijd op een hittebestendige ondergrond en uit de buurt van gordijnen en ander brandbaar materiaal.
  • Vermijd tocht. Een kaars die in de tocht staat, flakkert en gaat roeten. Een vensterbank is daarom vaak geen goede plek, hoe mooi het licht daar ook is.
  • Laat een stompkaars de eerste keer branden tot de hele bovenkant vloeibaar is. Anders brandt er een kuil in het midden.
  • Houd een afstand van minstens tien centimeter tussen brandende kaarsen.
  • Doof een kaars met een domper, of door de pit even in de vloeibare was te dompelen en weer rechtop te zetten. Uitblazen geeft rook en spetters.
  • Laat een brandende kaars nooit zonder toezicht, zeker niet met kinderen of huisdieren in de buurt.

Bewaar kaarsen koel en donker, en zo dat ze niet krom trekken. Leg gekleurde kaarsen niet los op elkaar of op een licht tafelkleed, want de kleur kan afgeven.

Welke kaars kies je?

Voor gewoon licht op tafel is een goede stearinekaars prima. Wil je een kaars die mooi ruikt en lang brandt, dan is bijenwas een fijne keuze. In rituelen gebruiken veel heksen het liefst een eenvoudige witte of ongekleurde kaars, omdat die voor bijna alles past. Kies je toch een kleur, neem dan een door en door gekleurde kaars, zodat de kleur tot het einde blijft.

Bij de jaarfeesten speelt de kaars een eigen rol, van het licht van Imbolc tot de kaars op je seizoenstafel.

Meer over kaarsen

Wil je verder dan de winkel, dan is er de cursus Kaarsenmagie. In zeven lessen leer je de kaars kennen, van het materiaal tot de vlam, en maak je je eigen kaarsen van bijenwas. Alles over de inhoud en de prijs lees je op de pagina Kaarsenmagie.

Geef een reactie

Je e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *