De wilg: boom van water, rouw en genezing

De boom van water, rouw en genezing

Geen boom hoort zo bij het Nederlandse en Vlaamse landschap als de wilg. Knotwilgen langs de sloot, katjes in het vroege voorjaar, een treurwilg die zijn takken in de vijver laat hangen. De wilg houdt van water, groeit razendsnel en loopt uit elke tak die je in de grond steekt opnieuw uit. In de volksverhalen is het een boom van verdriet, maar ook van genezing.

In dit stuk uit het herbarium lees je hoe je de bekendste wilgen herkent, wat de geschiedenis en de volksverhalen erover vertellen, hoe de wilg in de hekserij gebruikt wordt, en hoe je zelf met wilgentenen aan de slag gaat.

Kennismaken met de wilg

Er zijn honderden soorten wilg, en ze kruisen ook nog eens makkelijk met elkaar. Deze kom je in Nederland en België het meest tegen.

Schietwilg Boswilg Treurwilg
Latijnse naam Salix alba Salix caprea Salix babylonica en kruisingen
Waar Langs rivieren en sloten, vaak geknot Bosranden, bermen, ook op drogere grond Parken en tuinen, bij water
Herken je aan Smal zilverig blad Breder, rond blad, grote katjes vroeg in het jaar Lange hangende takken

De knotwilg is geen aparte soort. Het is meestal een schietwilg die eens in de paar jaar tot op de stam wordt teruggesnoeid. Zo krijg je die dikke koppen met een kroon van rechte twijgen.

Geschiedenis en Europese volksverhalen

Van wilgenbast tot aspirine

Al in de oudheid gebruikten artsen wilgenbast tegen pijn en koorts. De wetenschappelijke naam Salix leeft voort in salicine, de stof in de bast die daarvoor zorgt. In de negentiende eeuw leerden scheikundigen er salicylzuur van te maken, en in 1899 bracht Bayer daar een mildere vorm van op de markt: aspirine.

Koorts afbinden

In het oosten van Nederland bestond een oud gebruik om koorts aan een boom over te dragen. In Gelderland ging een zieke naar een wilg en legde drie knopen in de takken. Daarbij zei hij: “Goé morgen olde, ik geef oe de kolde”. Dan draaide hij zich om en liep zo snel mogelijk weg, zonder om te kijken. De koorts bleef bij de oude boom achter.

Datzelfde idee zie je bij de koortsboom van Overasselt, waar mensen nog altijd lapjes aan een eik knopen. Lees daarover meer in ons artikel over krachtplaatsen in Nederland en België.

De lier aan de wilgen hangen

In Psalm 137 hangen de Joden in ballingschap in Babylon hun lieren in de wilgen, omdat ze te verdrietig zijn om te spelen. Daar komt onze uitdrukking “iets aan de wilgen hangen” vandaan: ermee ophouden. Het is ook de reden dat de treurwilg Salix babylonica heet en dat de wilg een boom van rouw werd.

Waarom de treurwilg treurt

Een oude christelijke legende vertelt dat de takken waarmee Christus gegeseld werd van een wilg kwamen. Uit schaamte zou de boom sindsdien zijn takken laten hangen. In de negentiende eeuw schreef de Nederlandse dichteres Eliza Laurillard er nog een gedicht over.

Spookachtige knotwilgen

Wie in de schemering langs een rij knotwilgen loopt, met mist boven de sloot, snapt waarom mensen er gestalten in zagen. De holle stammen van oude knotwilgen waren schuilplaatsen voor uilen, katten en in de verhalen ook voor allerlei wezens die je liever niet tegenkwam.

Wilgentenen

Wilgentenen zijn buigzaam en sterk. Er werden manden, hekken, vissersfuiken en wanden van gevlochten. Ook de bezem van de heks wordt in de overlevering vaak met wilgentenen bijeengebonden.

De wilg in de hekserij

In de hekserij van nu is de wilg een boom van water, de maan, rouw en genezing.

Correspondentie Wilg
Element Water
Planeet De maan
Feest Imbolc en Ostara, als de katjes bloeien
Waarvoor Genezing, rouw en troost, loslaten, dromen, intuïtie, wensen

Deze correspondenties komen vooral uit de hedendaagse hekserij, die voortbouwt op de oudere volksverhalen. Gebruik ze als richtlijn, en let vooral op wat je zelf ervaart als je met de plant werkt.

Drie eenvoudige manieren om met de wilg te werken

  1. Een knoop om los te laten. Leg een knoop in een soepele wilgentak en denk aan iets wat je wilt loslaten. Laat de tak in stromend water drijven, of begraaf hem.
  2. Katjes in huis. Zet in het vroege voorjaar een paar takken met katjes in een vaas, als teken dat het licht terugkomt.
  3. Een plek voor verdriet. Ga bij een oude wilg zitten als je rouwt. Je hoeft niets te doen. Het is goed om er gewoon te zijn.

Werken met wilgentenen

  • Knippen: knip wilgentenen in de winter, als het blad eraf is, tussen november en maart.
  • Stekken: steek een twijg in vochtige grond en hij wortelt bijna altijd. Zo maak je in een paar jaar een levend wilgenhutje of een wilgenhaag.
  • Vlechten: verse tenen zijn meteen te gebruiken. Gedroogde tenen week je een paar dagen in water voordat je ermee vlecht.
  • Knotten: heb je zelf knotwilgen, knot ze dan elke drie tot vijf jaar in de winter. Veel natuurorganisaties organiseren knotdagen waar je kunt helpen.

Plant een wilg niet te dicht bij je huis of riolering. De wortels gaan op zoek naar water en kunnen leidingen beschadigen.

Veiligheid voorop

  • Wilgenbast. Gebruik geen wilgenbast als je allergisch bent voor aspirine, bloedverdunners gebruikt, zwanger bent of borstvoeding geeft.
  • Kinderen. Geef kinderen en tieners geen wilgenbast. Net als aspirine kan het bij kinderen ernstige bijwerkingen hebben.
  • Medicijnen. Overleg altijd met je huisarts of apotheker voordat je wilgenbast als middel gebruikt.

Dit artikel gaat over volksverhalen en hoe de wilg traditioneel werd gebruikt. Het is geen medisch advies en komt niet in de plaats van een bezoek aan je huisarts.

Pluk met respect

Kweek je kruiden zelf waar dat kan, of koop ze bij een kweker uit de buurt. Pluk je toch in het wild, neem dan maar een klein beetje en laat altijd genoeg staan voor de plant zelf, de insecten en wie na jou komt. Laat zeldzame en beschermde planten met rust, pluk niet in natuurgebieden waar dat verboden is, en vraag het eerst als de grond van een ander is. Pluk ook niet langs drukke wegen of gespoten akkerranden.

Veelgestelde vragen

Waar staat de wilg voor in de hekserij?

De wilg hoort bij water en de maan, bij rouw en troost, bij loslaten en genezing.

Waarom heet het “iets aan de wilgen hangen”?

Het komt uit Psalm 137, waarin de Joden in ballingschap hun lieren in de wilgen hangen omdat ze niet meer kunnen spelen.

Zit er echt aspirine in de wilg?

Niet precies. De bast bevat salicine, en daarvan is de werkzame stof in aspirine afgeleid.

Wat is een knotwilg?

Meestal een schietwilg die regelmatig tot op de stam wordt teruggesnoeid. Knotwilgen zijn belangrijk voor uilen, insecten en ander leven.

Een boom die altijd terugkomt

Je kunt een wilg tot op de stam afzetten en een jaar later staat hij er weer, vol nieuwe twijgen. Misschien is dat het mooiste wat de wilg ons leert over verdriet en herstel.

Volg de kruiden door de seizoenen. De wilg bloeit vroeg, rond Imbolc en Ostara, als het licht terugkomt. In de opleiding Jaar en een dag, met de cursus De jaarfeesten erbij, vier je alle acht jaarfeesten, met hun Europese geschiedenis, volksverhalen en gebruiken. En wil je de kruiden en planten van elk seizoen beter leren kennen, dan is er de cursus Kruiden en wilde planten.

Geef een reactie

Je e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *