Aan de oevers van de Dinkel, vlak bij Denekamp in Twente, ligt landgoed Singraven. Het is een plek met statige bomen, een oude watermolen en een huis dat al eeuwenlang het landschap bepaalt.
Maar achter de fraaie gevels schuilt een duister verhaal. Volgens een oude sage dwaalt er op Singraven een non rond. Ze zou eeuwen geleden levend zijn ingemetseld in een muur van het voormalige klooster. Haar gekrijs zou dagenlang door het gebouw hebben geklonken, totdat het uiteindelijk stil werd.
Sindsdien zou haar geest geen rust meer kennen.
Een non die zich niet aan de regels hield
Het verhaal speelt zich af aan het begin van de zestiende eeuw, toen Singraven tijdelijk een religieuze gemeenschap huisvestte.
Volgens de sage was er onder de vrouwen één die zich weinig aantrok van de regels. Ze zou regelmatig contact hebben gehad met mannen uit het dorp en zelfs de plaatselijke herberg hebben bezocht. Dat gedrag viel niet in goede aarde bij de andere vrouwen.
Toen haar vermeende misstappen bekend werden, zou de moeder-overste hebben ingegrepen. De vrouw werd veroordeeld tot een gruwelijke straf: ze werd levend ingemetseld in een nis in een van de dikke muren.
Dagenlang zouden haar kreten en smeekbeden te horen zijn geweest. Daarna viel er een stilte die volgens de overlevering nooit meer helemaal uit het huis is verdwenen.
De verschijning bij de watermolen
De geest van de non zou sindsdien op verschillende plaatsen op het landgoed zijn gezien. Soms verschijnt ze als een witte gedaante boven het water van de Dinkel, vlak bij de oude watermolen. Op andere momenten zou ze achter een van de ramen van het huis staan.
Ook zouden bewoners vreemde geluiden hebben gehoord, alsof er iemand klaagde of jammerde in de vertrekken.
De non kreeg in de loop der tijd een onheilspellende reputatie. Haar verschijning zou ongeluk aankondigen voor de bewoners van Singraven. Vooral mannelijke bewoners zouden volgens de verhalen door haar worden achtervolgd.
Een gebeurtenis uit de negentiende eeuw werd later vaak met de sage in verband gebracht.
Het noodlottige ongeluk van Hendrik Jan Roessingh Udink
In 1878 kwam Hendrik Jan Roessingh Udink, een bewoner van Singraven, op tragische wijze om het leven.
Volgens de overlevering struikelde hij na een diner over een brandende olielamp. Zijn kleding vatte vlam en hij raakte zwaar verbrand. Om het vuur te doven werd hij in de nabijgelegen Dinkel gegooid, maar zijn verwondingen bleken te ernstig. Hij overleed korte tijd later.
Het ongeluk werd door sommigen gezien als het zoveelste teken dat de non nog altijd over het landgoed waakte. Haar aanwezigheid zou onheil brengen aan de mensen die er woonden.
Een ongeluk dat op zichzelf al tragisch genoeg was, kreeg zo een plaats in een veel ouder spookverhaal.
Het Zwarte Huis
Singraven werd ook wel Het Zwarte Huis genoemd. Die bijnaam wordt soms verbonden aan de spookverhalen, maar de historische verklaring ligt waarschijnlijk ergens anders. De naam zou eerder verwijzen naar het katholieke verleden van het huis.
Toch is de combinatie van de bijnaam, de oude muren en het verhaal van de ingemetselde non blijven hangen. In de volksverbeelding werd Singraven een plek waar het verleden niet zomaar verdween.
In latere vertellingen werd zelfs gesproken over foto’s waarop de vorm van een non te zien zou zijn. Ook zouden onderzoekers ooit bijzondere plekken in het gebouw hebben aangewezen. Zulke verhalen hebben de reputatie van het huis als spooklocatie verder versterkt.
Wat is er werkelijk gebeurd?
De geschiedenis van Singraven is gedeeltelijk te achterhalen. Het landgoed wordt al in de veertiende eeuw genoemd. In 1505 kwam het in handen van een religieuze gemeenschap uit Oldenzaal, die er tot 1516 mee verbonden bleef.
Maar er is een belangrijk verschil tussen de sage en de historische werkelijkheid. De vrouwen waren begijnen en geen reguliere kloosterzusters. Begijnen leefden in een religieuze gemeenschap, maar legden niet dezelfde strenge kloostergeloften af als nonnen.
Ook is er geen betrouwbare historische bron die bevestigt dat een vrouw op Singraven wegens ongehoorzaamheid levend werd ingemetseld. Sterker nog: onderzoek naar de geschiedenis van het landgoed maakt duidelijk dat de kans daarop bijzonder klein is. Het huis dat er nu staat, kwam bovendien pas na de sloop en herbouw van het voormalige klooster in de zeventiende eeuw tot stand.
De sage lijkt pas later grotere bekendheid te hebben gekregen. Dat maakt het verhaal niet minder intrigerend, maar het plaatst de legende wel in een ander licht.
Een stem achter de muur
Misschien is het juist het beeld van die ene vrouw dat de sage zo hardnekkig maakt. Een vrouw die haar vrijheid verloor, opgesloten raakte in het donker en uiteindelijk uit de herinnering verdween – behalve in de verhalen die over haar werden verteld.
Of er ooit iemand achter een muur van Singraven heeft gezeten, weten we niet. Bewijs voor de ingemetselde non is er niet.
Maar wanneer de Dinkel langs de oude watermolen stroomt en de ramen van het huis verdwijnen in de avondschemering, krijgt de sage vanzelf weer iets tastbaars.
Volgens het verhaal is de non nooit vertrokken.
Misschien klinkt haar stem nog ergens achter de muren van Singraven.