Langs de Langbroekerwetering in de provincie Utrecht stond ooit kasteel Groenestein. Het was een statig, omgracht huis, omgeven door water en groen. Van het kasteel zelf is inmiddels vrijwel niets meer over. Alleen het oude poortgebouw herinnert nog aan de plek waar ooit adellijke families woonden.
Maar Groenestein heeft meer nagelaten dan stenen en grachten. Er wordt een verhaal verteld over twee jonge meisjes die op een warme zomeravond het kasteel verlieten en nooit meer terugkeerden.
Volgens de overlevering zijn hun schimmen nog altijd verbonden met het oude poortje.
Een kasteel aan de Langbroekerwetering
Groenestein werd vermoedelijk rond 1400 gebouwd en lag aan de Langbroekerwetering, in het huidige Langbroek. Het was een versterkt huis met grachten en een toegangspoort. In de loop der eeuwen veranderde het van karakter en werd het uiteindelijk een landhuis.
Het poortgebouw dat er nu nog staat, dateert uit 1617. Het vormde ooit de toegang tot het kasteelterrein. In de negentiende eeuw raakte Groenestein in verval. Rond 1862 werd het huis afgebroken.
Wie tegenwoordig langs de Langbroekerwetering rijdt, kan het oude poortje nog zien. Het is een stille herinnering aan een kasteel dat grotendeels uit het landschap is verdwenen.
En aan een sage die de omgeving niet is vergeten.
De twee meisjes en de openstaande poort
Volgens het verhaal werden de poorten van Groenestein iedere avond om tien uur gesloten. De knecht van het kasteel had de taak erop toe te zien dat niemand na dat tijdstip nog naar binnen of buiten kon.
Op een warme zomeravond gebeurde er iets vreemds. De poort bleek later op de avond opnieuw open te staan. De kasteelheer sprak de knecht de volgende ochtend aan, maar die wist van niets. De volgende avond hield de knecht extra goed toezicht. Hij sloot de poort zorgvuldig en bleef ervan overtuigd dat alles in orde was.
Maar om elf uur gebeurde het opnieuw.
Er stak een windvlaag op en de zware poort ging open. Buiten verschenen twee witte gedaanten. Het waren, zo vertelde men, de schimmen van twee freules die ooit op Groenestein hadden gewoond.
De meisjes zouden op een eerdere zomeravond naar buiten zijn gegaan om bij het water te spelen. Daar waren ze te water geraakt en verdronken.
Sindsdien zouden ze op warme avonden terugkeren naar de plek waar ze om het leven kwamen. De poort ging vanzelf open en de twee gestalten verschenen bij de Langbroekerwetering. Soms zouden ze nog enige tijd langs de waterkant in het gras te zien zijn.
Wanneer de ochtend aanbrak, was de poort weer gesloten.
Waarom keren de freules terug?
Zoals bij veel oude spookverhalen blijft de precieze oorzaak van de verschijningen onduidelijk. De sage vertelt niet uitgebreid wie de meisjes waren of hoe oud ze waren toen ze verdronken. Ook is niet bekend wanneer het verhaal voor het eerst werd opgetekend.
De kern van het verhaal is eenvoudig: twee jonge meisjes kwamen op tragische wijze om het leven en zouden sindsdien op de plaats van hun dood blijven verschijnen.
Het beeld van de vanzelf openzwaaiende poort maakt de legende extra bijzonder. Het is niet alleen de verschijning van de twee meisjes die het verhaal een spookachtig karakter geeft, maar ook het terugkerende geluid en beeld van een poort die tegen alle verwachtingen in weer openstaat.
De knecht kan de poort sluiten, maar kennelijk niet voorkomen dat de twee meisjes hun weg naar buiten vinden.
Wat is er nog over van Groenestein?
Van het oorspronkelijke kasteel is weinig bewaard gebleven. Het oude poortgebouw met de brug over de wetering is het bekendste overblijfsel. Ook zijn er op het terrein nog resten van de voormalige grachten en archeologische sporen van het versterkte huis.
De geschiedenis van Groenestein is op verschillende punten gedocumenteerd. Het kasteel wordt in verband gebracht met de familie De Ridder van Groenestein en kwam later in handen van de familie Van Lynden. De laatste bewoonster van het landhuis was Anna Wilhelmina barones van Lynden, die in 1847 overleed. Na haar overlijden raakte het gebouw verder in verval.
De sage van de twee freules is een ander soort geschiedenis. Er is geen bewijs dat de meisjes werkelijk op deze manier zijn verdronken of dat hun verschijningen ooit zijn waargenomen. Het verhaal behoort tot de plaatselijke overlevering.
Het poortje dat bleef staan
Het kasteel is verdwenen, de bewoners zijn allang vertrokken en de kamers waarin ooit werd geleefd bestaan niet meer. Toch bleef het oude poortgebouw staan.
Misschien is dat wel wat de sage zo bijzonder maakt. Je hoeft je geen volledig verdwenen kasteel voor te stellen om het verhaal te begrijpen. Het poortje staat er nog, vlak bij het water waar de twee meisjes volgens de overlevering hun laatste momenten zouden hebben doorgebracht.
Op een warme zomeravond, wanneer het licht langzaam verdwijnt boven de Langbroekerwetering, kun je je voorstellen hoe de zware poort vanzelf openzwaait.
En hoe twee bleke gestalten naar buiten stappen.
Volgens de sage zijn de freules van Groenestein nooit helemaal verdwenen.