Een stokje uit de drogist en een korrel hars op een kooltje heten allebei wierook. Toch zijn het heel verschillende dingen. Het ene ruikt al sterk in de verpakking, het andere pas als het warm wordt. In dit stuk lees je welke soorten wierook er zijn en waar ze van gemaakt worden. Je leest ook hoe je natuurlijke wierook herkent. Recepten en mengsels staan er bewust niet in.
Wat is wierook?
Het woord wierook betekent oorspronkelijk wijrook, rook om te wijden. Met wierook wordt zowel het algemene mengsel van geurstoffen bedoeld als de hars van de wierookboom, Boswellia. Die hars heet ook olibanum. Het Engelse frankincense komt van het Oudfranse franc encens, echte of zuivere wierook.
Volgens de overheidssite Waar zit wat in is wierook een mengsel van gedroogde kruiden, geurstoffen, houtpoeder en hars. Welke stoffen er precies in zitten, verschilt per merk. Producenten zijn niet verplicht de ingrediënten op de verpakking te zetten.
Losse wierook
Losse wierook brandt niet uit zichzelf. Het is een geurige stof, vaak een hars, die je op een warmtebron legt. Traditioneel is dat een stukje houtskool of een gloeiend kooltje, in een wierookvat of brander. In het Westen zijn wierook en mirre de bekendste harsen van dit soort, waarschijnlijk omdat ze zo vaak in de Bijbel voorkomen. Mirre is de gomhars van struiken uit het geslacht Commiphora.
Hoe fijner de wierook, hoe sneller hij opbrandt. Een grote brok hars geeft langzaam geur af, poeder kort en fel. Ook gedroogde kruiden en houtsoorten kun je op deze manier branden. In onze streken denk je dan aan jeneverbes of aan de hars van naaldbomen, waarover je leest in Dennennaaldenazijn en dennenhars.
Het voordeel van losse wierook is dat je precies weet wat je brandt. Een korrel olibanum is gewoon olibanum. Het nadeel is dat je er een brander en een kooltje voor nodig hebt.
Stokjes en kegels
Stokjes en kegels branden wel uit zichzelf. Je steekt het uiteinde aan, blaast de vlam uit en laat het gloeien. Om dat mogelijk te maken bevatten ze een brandbare basis. Die bestaat uit houtskool of houtpoeder, met een bindmiddel dat alles bij elkaar houdt. Soms wordt er een stof toegevoegd die de verbranding versnelt, zoals salpeter, of juist vertraagt.
Het bekende wierookstokje heeft een kern van gespleten bamboe, met daaromheen de geurige pasta. Die vorm komt veel uit India en China. Japanse wierook heeft vaak geen bamboekern en brandt helemaal op. Kegeltjes zijn van een vergelijkbaar mengsel gemaakt, maar dan tot een kegel gevormd. Ze branden vrij snel.
Gedompelde stokjes
Een groot deel van de goedkope stokjes wordt anders gemaakt. Daarvoor gebruikt men kale stokjes met een geurloze, brandbare laag. Die worden in een geurolie gedompeld. Dat kan een etherische olie zijn, maar meestal is het een synthetische parfumolie. Zo kan elke geur worden gemaakt, van lavendel tot aardbei, zonder dat er een plant aan te pas komt. Over het verschil tussen echte en nagemaakte geurolie lees je meer in Etherische olie: wat het is en hoe het gemaakt wordt.
Natuurlijke wierook herkennen
Er bestaat geen keurmerk voor wierook. Woorden als 100% natuurlijk of handgemaakt mag een fabrikant er zelf op zetten, daar zijn geen regels voor. Je moet het dus zelf beoordelen. Deze kenmerken helpen, al is geen ervan op zichzelf een bewijs:
- De ingrediëntenlijst. Natuurlijke wierook noemt de planten en harsen die erin zitten. Staat er alleen parfum of fragrance, dan komt de geur waarschijnlijk uit een fles.
- De geur in de verpakking. Natuurlijke wierook ruikt koud vaak zacht en houtig. Een geur die je al tegemoet komt als je het pakje opent, wijst eerder op toegevoegd parfum.
- De kleur. Natuurlijke stokjes zijn meestal bruin of grijs en mat. Felle kleuren zijn er bijna altijd aan toegevoegd.
- De rook en de as. Wierookverkopers wijzen erop dat natuurlijke wierook meestal een dunne, lichte rook geeft. Ook de as blijft vaak lichter van kleur en blijft beter bij elkaar. Zware, donkere rook en zwarte, brokkelige as horen vaker bij een goedkope houtskoolbasis met parfum.
- De kern. Een stokje zonder bamboekern bestaat helemaal uit het wierookmengsel. Bij een stokje met kern kijk je naar de laag eromheen, en of die gelijkmatig is.
- De prijs. Harsen en echte etherische olie zijn duur. Een grote bundel stokjes voor weinig geld bevat ze zelden.
Veilig branden
Ook natuurlijke wierook geeft rook, en rook is niet gezond om in te ademen. Bij het branden komt fijnstof vrij, en daarnaast onder meer koolmonoxide. Waar zit wat in geeft een paar eenvoudige adviezen. Ventileer tijdens of na het branden, door een raam of binnendeur open te zetten. Brand niet vaker dan eens per dag, en adem de rook niet direct in. Brand ook niet tegelijk kaarsen of de open haard. Meer over kaarsen lees je in Soorten kaarsen.
Zet wierook op een hittebestendige houder, uit de buurt van gordijnen, en buiten bereik van kinderen en huisdieren. Een kooltje voor losse wierook wordt heel heet en blijft dat lang. Gooi as en kooltjes pas weg als ze helemaal zijn afgekoeld.
Wierook in de volkshekserij
In veel tradities wordt met rook gereinigd en beschermd. Wie liever met lokale planten werkt dan met witte salie, vindt ideeën in Witte salie vs. bijvoet. Kijk bij elk kruid dat je wilt branden eerst goed wat het is, en of het veilig is om te verbranden. In het Herbarium van Wyrd House vind je een groeiende verzameling kruidenkaarten van de Lage Landen, met herkenning en veiligheid. Lid worden kost €50 per jaar.
In de cursus De elementen komt vuur als element aan bod. Wyrd House werkt daarnaast aan een aparte cursus over wierook maken, voor dagelijks gebruik en voor rituelen. Wat hier bewust ontbreekt, komt daar aan bod.