Een salie met zilveren bladeren
Witte salie is een struik met dikke, bijna witte bladeren die zacht aanvoelen en sterk ruiken: harsig, kruidig, een beetje als kamfer. Gedroogd en tot een bundel gebonden wordt het overal in de wereld gebrand om een ruimte te reinigen. Zo’n bundel heet een smudge stick, en waarschijnlijk heb je er weleens een in een winkel zien liggen.
Witte salie komt niet uit Europa. De plant groeit van nature alleen in Zuid-Californië en het noorden van Mexico. Daar is hij heilig voor verschillende inheemse volken. Wie met witte salie werkt, doet er goed aan dat te weten, en daarom staat het in dit artikel voorop.
In dit stuk uit het herbarium lees je hoe je witte salie herkent, waar de plant vandaan komt, hoe je hem op een verantwoorde manier gebruikt, hoe je zelf een smudge stick maakt, en welke Europese kruiden van oudsher op dezelfde manier gebrand werden.
Kennismaken met witte salie
| Witte salie | |
|---|---|
| Latijnse naam | Salvia apiana |
| Andere namen | Bijensalie, heilige salie |
| Familie | Lipbloemenfamilie, net als echte salie, rozemarijn en lavendel |
| Herkomst | Zuid-Californië en Baja California (Mexico) |
| Groeiwijze | Groenblijvende struik, tot ruim een meter hoog |
| Herken je aan | Dikke, zilverwitte bladeren met een harsige geur, lange bloeistengels met witte tot lila bloemen |
Apiana betekent “van de bijen”. In Californië zijn de bloemen een belangrijke voedselbron voor bijen en andere bestuivers. Verwar witte salie niet met de echte salie uit de keuken (Salvia officinalis). Die is grijsgroen en komt wel uit Europa.
Herkomst en waarom dat ertoe doet
Een heilige plant
Voor inheemse volken in Californië en Baja California, zoals de Chumash, de Kumeyaay en de Cahuilla, is witte salie een heilige plant die in ceremonies wordt gebrand en met gebed wordt geplukt. Die ceremonies waren in de Verenigde Staten lang verboden. Pas in 1978 kwam er een wet die inheemse Amerikanen het recht gaf hun eigen godsdienst vrij te beleven.
Wilde planten verdwijnen
Doordat witte salie wereldwijd populair werd, wordt de plant op grote schaal illegaal in het wild geplukt. In Californische natuurgebieden worden hele hellingen kaalgeplukt, soms honderden kilo’s in één nacht. Samen met het verlies van leefgebied door bebouwing bedreigt dat de wilde populaties. Inheemse gemeenschappen merken dat ze voor hun eigen ceremonies steeds minder salie vinden.
Wat je zelf kunt doen
- Kweek het zelf. Dat is de beste manier. Hoe je dat doet, lees je hieronder.
- Koop alleen gekweekte witte salie, van een kweker die kan vertellen waar zijn planten staan. Staat er niets op de verpakking, ga er dan vanuit dat het wild geplukt is.
- Weet waar het woord vandaan komt. Smudging is van oorsprong de naam van een ceremonie van bepaalde inheemse volken. Het woord smudge stick wordt inmiddels overal gebruikt voor een bundel kruiden die je brandt, maar het is goed om die achtergrond te kennen.
- Kijk ook naar je eigen traditie. In Europa werden al eeuwen kruiden gebrand om huis en stal te reinigen. Daarover verderop meer.
Witte salie in de hekserij
In de hekserij van nu wordt witte salie vooral gebruikt om een ruimte, een voorwerp of jezelf te reinigen met rook.
| Correspondentie | Witte salie |
|---|---|
| Element | Lucht |
| Planeet | Jupiter |
| Waarvoor | Reiniging, een nieuwe start, rust in huis, het voorbereiden van een ritueel |
Deze correspondenties komen vooral uit de hedendaagse hekserij, die voortbouwt op de oudere volksverhalen. Gebruik ze als richtlijn, en let vooral op wat je zelf ervaart als je met de plant werkt.
Een smudge stick maken
Heb je zelf witte salie gekweekt, dan kun je er een smudge stick van maken.
- Knip op een droge dag een aantal takken van zo’n vijftien tot twintig centimeter.
- Leg ze met de stelen gelijk tegen elkaar. Je kunt er een paar takjes van een ander kruid tussen leggen, zoals rozemarijn of lavendel.
- Neem een stevig katoenen touwtje en wikkel het eerst een paar keer strak rond de stelen.
- Wikkel het touw schuin naar de top en daarna weer terug naar beneden, zodat je een kruispatroon krijgt. Trek goed aan, want de bladeren krimpen bij het drogen.
- Hang de bundel twee tot drie weken op een droge, luchtige plek tot hij helemaal droog is.
Beroken
Steek de top van de bundel aan, laat het even vlammen en blaas de vlam dan uit, zodat de bundel smeult. Loop met de rook door de kamer, langs de hoeken, deuren en ramen. Zet een raam open, zodat de rook en alles wat je wilt laten gaan naar buiten kunnen. Doof de bundel in een schaaltje zand of aarde.
Europese kruiden om te branden
Lang voordat witte salie in Europese winkels lag, brandden mensen hier hun eigen kruiden. Deze kun je allemaal in Nederland en België kweken.
| Kruid | Traditie |
|---|---|
| Jeneverbes | In Schotland werden huis en vee met Nieuwjaar met de rook van jeneverbestakken gereinigd. |
| Bijvoet | Een van de oudste toverkruiden van Europa, met Midzomer geplukt en gebrand. |
| Rozemarijn | Gebrand om de lucht in ziekenkamers te zuiveren. Lees ons artikel over rozemarijn. |
| Tijm | Door de Grieken als wierook in de tempels gebrand. Lees ons artikel over tijm. |
| Lavendel | Geeft een zachte, zoete rook, mooi in een gemengde bundel. Lees ons artikel over lavendel. |
| Echte salie | De Europese neef van witte salie, makkelijk te kweken in elke tuin. |
Witte salie kweken
Witte salie is in onze streken niet makkelijk, maar het kan wel.
- Zaaien: in het voorjaar binnen op een warme plek. De zaden kiemen traag en onregelmatig, dus heb geduld.
- Standplaats: de zonnigste en warmste plek die je hebt.
- Grond: arm, zanderig en heel goed doorlatend. Witte salie komt uit een droog klimaat en verdraagt geen natte voeten.
- Winter: witte salie kan maar een paar graden vorst hebben, en zeker niet in combinatie met nattigheid. Kweek hem daarom in een pot die je in de winter binnen zet, op een koele, lichte plek.
- Water: weinig. Laat de grond tussendoor helemaal opdrogen.
Oogst niet meer dan een derde van de plant per keer, zodat hij kan blijven groeien.
Veiligheid voorop
- Brandgevaar. Laat een smeulende bundel nooit alleen en houd hem uit de buurt van gordijnen en papier. Doof hem altijd helemaal in zand of aarde.
- Rook. Zet altijd een raam open. Brand geen kruiden in de buurt van mensen met astma of andere longklachten, zwangere vrouwen, baby’s of huisdieren, vooral vogels.
- Niet innemen. Witte salie is niet bedoeld om te eten of als thee te drinken.
Dit artikel gaat over de herkomst van witte salie en hoe je er op een verantwoorde manier mee werkt. Het is geen medisch advies.
Pluk met respect
Kweek je kruiden zelf waar dat kan, of koop ze bij een kweker uit de buurt. Pluk je toch in het wild, neem dan maar een klein beetje en laat altijd genoeg staan voor de plant zelf, de insecten en wie na jou komt. Laat zeldzame en beschermde planten met rust, pluk niet in natuurgebieden waar dat verboden is, en vraag het eerst als de grond van een ander is. Pluk ook niet langs drukke wegen of gespoten akkerranden.
Veelgestelde vragen
Waar komt witte salie vandaan?
Uit Zuid-Californië en het noorden van Mexico. Het is geen Europees kruid.
Is het verkeerd om witte salie te gebruiken?
Veel inheemse Amerikanen vragen niet-inheemse mensen om voorzichtig te zijn met witte salie, omdat het een heilige plant is en de wilde planten verdwijnen. Kweek het zelf of koop alleen gekweekte salie, en weet waar de traditie vandaan komt.
Hoe weet ik of witte salie gekweekt is?
Vraag het de verkoper. Een goede verkoper weet waar de planten groeien. Staat het er niet bij, dan is het waarschijnlijk wild geplukt.
Welke Europese kruiden kan ik gebruiken in plaats van witte salie?
Jeneverbes, bijvoet, rozemarijn, tijm, lavendel en echte salie zijn allemaal kruiden die in Europa van oudsher gebrand werden.
Kan ik witte salie in Nederland kweken?
Ja, in een pot op een zonnige plek. In de winter zet je hem binnen, want hij kan niet tegen vorst en natte grond.
Rook met respect
Een ruimte reinigen met rook is iets wat mensen overal ter wereld doen. Met kruiden die je zelf kweekt, uit je eigen tuin of je eigen traditie, weet je precies waar je rook vandaan komt.
Volg de kruiden door de seizoenen. Kruiden voor smudge sticks oogst je het best rond Midzomer, als de planten op hun sterkst zijn. In de opleiding Jaar en een dag, met de cursus De jaarfeesten erbij, vier je alle acht jaarfeesten, met hun Europese geschiedenis, volksverhalen en gebruiken. En wil je de kruiden en planten van elk seizoen beter leren kennen, dan is er de cursus Kruiden en wilde planten.