Kattenkruid: het kruid van de kat in volksverhalen en hekserij

Het kruid van de kat

Kattenkruid is een onopvallende, grijsgroene plant met zachte, behaarde blaadjes en kleine witte bloempjes. Wrijf een blad tussen je vingers en je ruikt iets tussen munt en citroen. Katten ruiken het al van ver: ze rollen erin, likken eraan en gaan er soms helemaal uit hun dak van. Insecten hebben er juist een hekel aan.

Wild kattenkruid groeit in heel Europa en een groot deel van Azië, en in Nederland en België vind je het hier en daar langs bermen en oude muren. In de tuin houdt het zich uitstekend.

In dit stuk uit het herbarium lees je hoe je kattenkruid herkent, wat de geschiedenis en de volksverhalen erover vertellen, hoe kattenkruid in de hekserij gebruikt wordt, en hoe je het zelf kweekt, oogst en droogt.

Kennismaken met kattenkruid

In het tuincentrum heet bijna alles met paarse aren kattenkruid. Voor katten en voor de traditie gaat het om één soort.

Wild kattenkruid Tuinkattenkruid
Latijnse naam Nepeta cataria Nepeta × faassenii en andere
Bloem Wit tot lichtroze, met paarse stipjes Lavendelblauw tot paars
Hoogte 50 tot 100 cm 30 tot 60 cm
Effect op katten Sterk Zwakker, bij sommige soorten bijna niets
Gebruik Traditie, thee, katten Vooral sierplant voor in de border

De naam cataria betekent “van de kat”. In het Engels heet de plant catnip, in het Duits Katzenminze.

Geschiedenis en Europese volksverhalen

Wat het met katten doet

De stof die katten zo gek maakt heet nepetalacton. Als een kat eraan ruikt, rolt hij erin, wrijft zijn kop ertegen en kwijlt soms een beetje. Na een minuut of tien is het voorbij. Niet alle katten reageren: het zit in de genen, en jonge kittens doen er meestal nog niet aan mee. Ook leeuwen, tijgers en andere grote katten kunnen erop reageren.

Een oud middel tegen insecten

Kattenkruid wordt al heel lang gebruikt om insecten te verjagen. In 2021 ontdekten onderzoekers waarom: nepetalacton prikkelt bij insecten een receptor die ook reageert op stoffen als wasabi en traangas. Muggen en vliegen vinden het dus onaangenaam, terwijl het bij mensen niets doet. Japans onderzoek liet bovendien zien dat katten die zich in de plant rollen daarmee muggen van zich afhouden. Misschien is dat wel waar het rollen ooit om begon.

Thee uit de boerentuin

Voordat zwarte thee uit Azië naar Europa kwam, dronken mensen in Engeland en elders thee van kruiden uit eigen tuin, en kattenkruid was daar een van. Het werd traditioneel gezet bij verkoudheid, onrust en een onrustige maag, net als andere planten uit de muntfamilie.

Kat en heks

In de volksverhalen hoort de kat bij de heks, en zo kreeg kattenkruid vanzelf een plaats in de hekserij. Veel heksen kweken het nu voor de kat met wie ze hun huis delen, als kruid van vriendschap tussen mens en dier.

Kattenkruid in de hekserij

In de hekserij van nu is kattenkruid een kruid van plezier, liefde en de band met dieren.

Correspondentie Kattenkruid
Element Water
Planeet Venus
Feest Beltane en Midzomer
Waarvoor Vreugde, liefde, vriendschap, de band met je huisdieren, rust, bescherming tegen insecten

Deze correspondenties komen vooral uit de hedendaagse hekserij, die voortbouwt op de oudere volksverhalen. Gebruik ze als richtlijn, en let vooral op wat je zelf ervaart als je met de plant werkt.

Drie eenvoudige manieren om met kattenkruid te werken

  1. Een geschenk voor je kat. Naai een klein zakje van katoen, vul het met gedroogd kattenkruid en geef het aan je kat. Zo eer je het dier met wie je je huis deelt.
  2. Een plantje bij de deur. Zet een pot kattenkruid op je terras of bij de achterdeur, voor minder muggen en een vrolijke kat.
  3. Een kop thee voor het slapengaan. Zet in de zomer thee van een paar verse blaadjes, als rustig ritueel aan het eind van de dag.

Kattenkruid kweken, oogsten en drogen

Kweken

  • Zaaien: in het voorjaar binnen of direct buiten. Kopen als plantje kan ook.
  • Standplaats: zon of lichte schaduw.
  • Grond: gewone, goed doorlatende tuingrond.
  • Katten: jonge plantjes worden door katten soms helemaal platgelegen. Zet er de eerste weken een kooitje van gaas overheen.
  • Snoeien: knip na de eerste bloei terug, dan bloeit hij nog een keer.

Oogsten

Oogst de toppen met blad en bloem op een droge ochtend, als de plant net in bloei staat. Dan is de geur het sterkst.

Drogen en bewaren

  1. Hang de takken in kleine bosjes ondersteboven op een donkere, luchtige plek. Liefst ergens waar je kat niet bij kan.
  2. Na een tot twee weken ris je de blaadjes en bloemetjes van de stelen.
  3. Bewaar ze in een goed afgesloten glazen pot, donker en koel.

Veiligheid voorop

  • Zwangerschap. Gebruik geen kattenkruid als je zwanger bent. Het werd van oudsher gebruikt om de menstruatie op gang te brengen.
  • Kinderen. Geef kinderen geen kattenkruidthee zonder advies van je huisarts.
  • Medicijnen. Kattenkruid kan kalmerende middelen versterken. Overleg met je huisarts of apotheker als je vaste medicatie gebruikt.
  • Katten. Kattenkruid is niet giftig voor katten, maar te veel eten kan een kat misselijk maken. Geef het met mate.

Dit artikel gaat over volksverhalen en hoe kattenkruid traditioneel werd gebruikt. Het is geen medisch advies en komt niet in de plaats van een bezoek aan je huisarts.

Pluk met respect

Kweek je kruiden zelf waar dat kan, of koop ze bij een kweker uit de buurt. Pluk je toch in het wild, neem dan maar een klein beetje en laat altijd genoeg staan voor de plant zelf, de insecten en wie na jou komt. Laat zeldzame en beschermde planten met rust, pluk niet in natuurgebieden waar dat verboden is, en vraag het eerst als de grond van een ander is. Pluk ook niet langs drukke wegen of gespoten akkerranden.

Veelgestelde vragen

Waar staat kattenkruid voor in de hekserij?

Kattenkruid hoort bij vreugde, liefde, vriendschap en de band tussen mens en dier.

Waarom reageert mijn kat niet op kattenkruid?

Niet elke kat is er gevoelig voor. Het is erfelijk, en kittens reageren meestal pas als ze een paar maanden oud zijn. Controleer ook of je echt Nepeta cataria hebt.

Helpt kattenkruid echt tegen muggen?

Onderzoek laat zien dat nepetalacton muggen afschrikt. Een plantje bij de deur helpt een beetje, maar is geen volledige bescherming.

Is kattenkruid giftig voor katten?

Nee. Te veel eten kan wel maagklachten geven.

Een plantje voor de kat en voor jou

Kattenkruid is een vrolijk en makkelijk kruid. Je kat heeft er plezier van, de muggen blijven weg, en jij hebt een rustgevende thee voor de zomeravonden.

Volg de kruiden door de seizoenen. Kattenkruid bloeit van Beltane tot ver na Midzomer. In de opleiding Jaar en een dag, met de cursus De jaarfeesten erbij, vier je alle acht jaarfeesten, met hun Europese geschiedenis, volksverhalen en gebruiken. En wil je de kruiden en planten van elk seizoen beter leren kennen, dan is er de cursus Kruiden en wilde planten.

Geef een reactie

Je e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *