Rozemarijn: dauw van de zee en kruid van herinnering

Dauw van de zee, kruid van herinnering

Rozemarijn is een groenblijvende struik met naaldachtige blaadjes en lichtblauwe bloempjes die al in het vroege voorjaar bloeien. Wrijf een takje tussen je vingers en je ruikt hars, kamfer en een beetje zee. In de Europese traditie is rozemarijn het kruid van herinnering en trouw. Het ging mee naar bruiloften en naar begrafenissen.

Rozemarijn groeit van nature aan de kusten van de Middellandse Zee. In Nederland en België overleeft het de meeste winters op een beschutte, droge plek.

In dit stuk uit het herbarium lees je hoe je rozemarijn herkent, wat de geschiedenis en de volksverhalen erover vertellen, hoe rozemarijn in de hekserij gebruikt wordt, en hoe je het zelf kweekt, oogst en droogt.

Kennismaken met rozemarijn

Rozemarijn
Latijnse naam Salvia rosmarinus (vroeger Rosmarinus officinalis)
Familie Lipbloemenfamilie, net als salie, tijm en lavendel
Groeiwijze Groenblijvende struik, rechtop of hangend, tot ruim een meter
Bloei Lichtblauw, soms wit of roze, vanaf het voorjaar
Herken je aan Leerachtige naaldjes, groen van boven en grijswit van onder, met een harsige geur

Sinds een paar jaar heet rozemarijn officieel Salvia rosmarinus. Uit DNA-onderzoek bleek dat het eigenlijk een salie is. De oude naam bleef bewaard in het tweede deel.

De naam komt van het Latijnse ros marinus, “dauw van de zee”. De plant groeit graag op rotsige kusten, waar de zeemist voor vocht zorgt.

Geschiedenis en Europese volksverhalen

Voor het geheugen

Al in de oudheid gold rozemarijn als goed voor het geheugen. Volgens de overlevering droegen Griekse studenten een krans van rozemarijn als ze moesten studeren. Die band met herinnering is nooit meer verdwenen.

“That’s for remembrance”

In Shakespeares Hamlet deelt Ophelia bloemen en kruiden uit en begint met rozemarijn: dat is voor de herinnering. Het publiek begreep meteen wat ze bedoelde, want iedereen kende die betekenis.

Bruiloft en begrafenis

In grote delen van Europa ging rozemarijn mee naar bruiloften. Bruiden droegen het in hun haar of boeket, en gasten kregen een takje als teken van trouw. Op begrafenissen gooide men rozemarijn in het graf, zodat de dode niet vergeten werd. Hetzelfde kruid hoorde dus bij het begin van een huwelijk en bij het afscheid.

Het water van de koningin van Hongarije

Een van de oudste Europese parfums is het Hongaarse water, een aftreksel van rozemarijn in alcohol. Volgens de legende werd het in de veertiende eeuw gemaakt voor een oude koningin van Hongarije, die er zo jong en mooi van werd dat een veel jongere koning haar ten huwelijk vroeg. Het verhaal is vast mooier dan de werkelijkheid, maar het Hongaarse water werd eeuwenlang gebruikt.

Tegen boze geesten

Rozemarijn werd ook gebrand om de lucht te zuiveren, in ziekenkamers en tijdens epidemieën. Een takje bij de deur of onder het kussen zou boze dromen en kwade invloeden weghouden.

Rozemarijn in de hekserij

In de hekserij van nu is rozemarijn een kruid van herinnering, bescherming en zuivering.

Correspondentie Rozemarijn
Element Vuur
Planeet De zon
Feest Samhain, het feest van de doden, en Yule
Waarvoor Herinnering, de voorouders, trouw, bescherming, zuivering, concentratie

Deze correspondenties komen vooral uit de hedendaagse hekserij, die voortbouwt op de oudere volksverhalen. Gebruik ze als richtlijn, en let vooral op wat je zelf ervaart als je met de plant werkt.

Drie eenvoudige manieren om met rozemarijn te werken

  1. Een takje voor de voorouders. Leg met Samhain een takje rozemarijn bij een foto van iemand die je mist.
  2. Bij het studeren. Zet een potje rozemarijn op je bureau en ruik eraan voordat je begint, zoals de Griekse studenten deden.
  3. Een beschermend bosje. Hang een gedroogd bosje rozemarijn boven je voordeur.

Rozemarijn kweken, oogsten en drogen

Kweken

  • Standplaats: volle zon, warm en beschut, bijvoorbeeld tegen een zuidmuur.
  • Grond: arm, kalkrijk en goed doorlatend. Natte grond in de winter is de grootste vijand.
  • Winter: de meeste rozemarijn kan wat vorst hebben. Bij strenge vorst dek je hem af met vliesdoek. Rozemarijn in een pot zet je in een koude, lichte ruimte of tegen de muur.
  • Water: weinig. In een pot iets vaker, maar laat de grond tussendoor opdrogen.
  • Stekken: knip in de zomer een takje van zo’n tien centimeter, haal de onderste blaadjes eraf en zet het in een potje zanderige grond.

Oogsten

Rozemarijn kun je het hele jaar door oogsten. Knip de jonge toppen af, dan wordt de struik voller. Knip niet meer dan een derde van de plant tegelijk.

Drogen en bewaren

  1. Bind de takjes in kleine bosjes.
  2. Hang ze op een droge, luchtige plek uit de zon.
  3. Na een tot twee weken ris je de naaldjes van de stelen.
  4. Bewaar ze in een goed sluitende glazen pot, donker en koel.

Omdat rozemarijn groenblijvend is, kun je in de winter ook gewoon vers knippen.

Veiligheid voorop

  • In de keuken is rozemarijn voor bijna iedereen veilig.
  • Zwangerschap. Gebruik rozemarijn in grotere hoeveelheden dan in eten, of als olie, alleen na overleg met je huisarts of verloskundige.
  • Epilepsie. Etherische rozemarijnolie wordt afgeraden bij epilepsie.
  • Etherische olie. Nooit puur op de huid en nooit innemen.
  • Medicijnen. Gebruik je vaste medicatie, vraag dan je huisarts of apotheker voordat je rozemarijn als middel gebruikt.

Dit artikel gaat over volksverhalen en hoe rozemarijn traditioneel werd gebruikt. Het is geen medisch advies en komt niet in de plaats van een bezoek aan je huisarts.

Pluk met respect

Kweek je kruiden zelf waar dat kan, of koop ze bij een kweker uit de buurt. Pluk je toch in het wild, neem dan maar een klein beetje en laat altijd genoeg staan voor de plant zelf, de insecten en wie na jou komt. Laat zeldzame en beschermde planten met rust, pluk niet in natuurgebieden waar dat verboden is, en vraag het eerst als de grond van een ander is. Pluk ook niet langs drukke wegen of gespoten akkerranden.

Veelgestelde vragen

Waar staat rozemarijn voor in de hekserij?

Rozemarijn hoort bij herinnering, de voorouders, trouw, bescherming en zuivering.

Wat betekent de naam rozemarijn?

Hij komt van het Latijnse ros marinus, dauw van de zee.

Waarom heet rozemarijn nu Salvia?

DNA-onderzoek liet zien dat rozemarijn bij de salies hoort. Daarom is de officiële naam nu Salvia rosmarinus.

Overleeft rozemarijn de winter?

Meestal wel, op een droge en beschutte plek. Natte grond is gevaarlijker dan kou.

Een kruid om te onthouden

Rozemarijn staat het hele jaar groen in de tuin, ook als alles kaal is. Misschien is het daarom het kruid van herinnering geworden.

Volg de kruiden door de seizoenen. Rozemarijn past bij Samhain, als we de doden herdenken, en bij Yule, als het groen in huis komt. In de opleiding Jaar en een dag, met de cursus De jaarfeesten erbij, vier je alle acht jaarfeesten, met hun Europese geschiedenis, volksverhalen en gebruiken. En wil je de kruiden en planten van elk seizoen beter leren kennen, dan is er de cursus Kruiden en wilde planten.

Geef een reactie

Je e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *