Het kleine kruid van moed
Tijm is een klein, taai struikje met piepkleine blaadjes en een sterke, warme geur. In de keuken kent iedereen het. In de Europese volksverhalen was tijm een kruid van moed en kracht. Soldaten baadden erin, ridders kregen het mee op weg, en volgens de verhalen dansten de feeën op plekken waar wilde tijm groeide.
Tijm komt van de droge, zonnige hellingen rond de Middellandse Zee, maar er groeien ook wilde soorten in Nederland en België.
In dit stuk uit het herbarium lees je hoe je tijm herkent, wat de geschiedenis en de volksverhalen erover vertellen, hoe tijm in de hekserij gebruikt wordt, en hoe je het zelf kweekt, oogst en droogt.
Kennismaken met tijm
Tijm hoort bij de lipbloemenfamilie. Er zijn honderden soorten. Dit zijn de drie die je het vaakst tegenkomt.
| Echte tijm | Wilde tijm | Grote tijm | |
|---|---|---|---|
| Latijnse naam | Thymus vulgaris | Thymus serpyllum | Thymus pulegioides |
| Groeiwijze | Rechtop struikje, tot 30 cm | Laag en kruipend | Laag, iets steviger dan wilde tijm |
| Waar | Moestuin en kruidentuin | Zandgrond, heide, duinen | Graslanden, dijken, bermen |
| Gebruik | Keuken en thee | Laat staan in het wild | Laat staan in het wild |
Wilde tijm en grote tijm zijn in Nederland zeldzaam geworden. Pluk ze niet, maar kweek je tijm zelf. Er zijn ook kruiptijmen voor in de tuin, tussen tegels of op een muurtje.
Geschiedenis en Europese volksverhalen
Thymos: moed en geest
De naam tijm wordt vaak in verband gebracht met het Griekse thymos, een woord voor geest, levenskracht en moed. Een andere uitleg verbindt het met thyein, “offeren” of “branden”, omdat de Grieken tijm als wierook in hun tempels brandden. Beide uitleggen passen bij hoe men de plant zag.
Baden voor de strijd
Griekse en Romeinse soldaten zouden in water met tijm hebben gebaad voordat ze ten strijde trokken, voor kracht en moed. De Romeinen gebruikten tijm ook om kaas en drank op smaak te brengen.
Een bij en een takje tijm
In de middeleeuwen bleef tijm een kruid van dapperheid. Volgens een bekend verhaal borduurden edelvrouwen een bij boven een takje tijm op de sjaal die ze hun ridder meegaven, als teken van moed. Ook legde men een takje tijm onder het kussen tegen nachtmerries.
Waar de feeën dansen
In Engeland en Frankrijk hoorde wilde tijm bij de feeën. Een helling vol tijm gold als een plek waar ze in de midzomernacht kwamen dansen. Shakespeare speelt daarmee in A Midsummer Night’s Dream, waar Oberon spreekt over “a bank where the wild thyme blows”: de plek waar de feeënkoningin Titania slaapt. Sommige mensen haalden wilde tijm daarom liever niet in huis, anderen plantten het juist om de feeën gunstig te stemmen.
Tijm in de hekserij
In de hekserij van nu is tijm een kruid van moed, kracht en zuivering.
| Correspondentie | Tijm |
|---|---|
| Element | Water, in sommige tradities vuur |
| Planeet | Venus |
| Feest | Midzomer |
| Waarvoor | Moed, kracht, zuivering, goede slaap, het feeënvolk |
Deze correspondenties komen vooral uit de hedendaagse hekserij, die voortbouwt op de oudere volksverhalen. Gebruik ze als richtlijn, en let vooral op wat je zelf ervaart als je met de plant werkt.
Drie eenvoudige manieren om met tijm te werken
- Een takje voor moed. Draag een takje tijm in je zak of portemonnee op een dag dat je wat moed nodig hebt, zoals een sollicitatie of een moeilijk gesprek.
- Zuiverende rook. Leg wat gedroogde tijm op een houtskooltje en laat de rook door je huis trekken, zoals de Grieken in hun tempels deden. Zet wel een raam open.
- Een plekje voor de feeën. Plant een kussen kruiptijm in een stil hoekje van je tuin en laat het met rust. Leg er met Midzomer een klein offer neer.
Tijm kweken, oogsten en drogen
Kweken
- Standplaats: volle zon, warm en beschut.
- Grond: arm, droog en goed doorlatend. Tijm houdt van kalk en zand en kan niet tegen natte voeten.
- Water: weinig. Tijm in de volle grond hoeft na het aanslaan bijna nooit water.
- Stekken: tijm uit zaad gaat langzaam. Een plantje kopen of een stekje nemen gaat sneller.
- Snoeien: knip na de bloei licht terug, zodat de plant compact blijft. Na een jaar of vier wordt tijm houtig en kun je hem beter vervangen.
Oogsten
Je kunt het hele jaar door een paar takjes knippen. De meeste smaak en geur zitten erin vlak voor of tijdens de bloei, op een droge, zonnige ochtend.
Drogen en bewaren
- Bind de takjes in kleine bosjes of leg ze op een rekje.
- Laat ze een week drogen op een warme, luchtige plek uit de zon.
- Ris de blaadjes van de steeltjes.
- Bewaar ze in een glazen pot met een goed sluitend deksel, donker en koel.
Veiligheid voorop
- In de keuken is tijm voor bijna iedereen veilig.
- Etherische olie. Tijmolie is sterk en kan de huid irriteren. Gebruik het nooit puur en neem het niet in.
- Zwangerschap. Gebruik tijm in grotere hoeveelheden dan in eten alleen na overleg met je huisarts of verloskundige.
- Allergie. Ben je allergisch voor andere lipbloemigen, zoals oregano of munt, dan kun je ook op tijm reageren.
- Rook. Brand je kruiden, doe dat dan in een geventileerde ruimte en niet in de buurt van mensen met astma of van huisdieren.
Dit artikel gaat over volksverhalen en hoe tijm traditioneel werd gebruikt. Het is geen medisch advies en komt niet in de plaats van een bezoek aan je huisarts.
Pluk met respect
Kweek je kruiden zelf waar dat kan, of koop ze bij een kweker uit de buurt. Pluk je toch in het wild, neem dan maar een klein beetje en laat altijd genoeg staan voor de plant zelf, de insecten en wie na jou komt. Laat zeldzame en beschermde planten met rust, pluk niet in natuurgebieden waar dat verboden is, en vraag het eerst als de grond van een ander is. Pluk ook niet langs drukke wegen of gespoten akkerranden.
Veelgestelde vragen
Waar staat tijm voor in de hekserij?
Tijm hoort bij moed, kracht, zuivering en een goede nachtrust. In de volksverhalen is het ook het kruid van de feeën.
Mag ik wilde tijm plukken?
Liever niet. Wilde tijm en grote tijm zijn in Nederland zeldzaam. Kweek tijm zelf, dan kun je zoveel oogsten als je wilt.
Waarom is tijm een kruid van moed?
De Grieken en Romeinen verbonden tijm al met moed, en in de middeleeuwen kregen ridders volgens de verhalen tijm mee op hun sjaal.
Hoe houd ik tijm mooi?
Geef hem zon, arme droge grond en weinig water, en knip na de bloei licht terug.
Klein maar dapper
Tijm vraagt bijna niets: een zonnig plekje en droge grond. Op een warme dag ruik je hem al als je erlangs loopt.
Volg de kruiden door de seizoenen. Tijm bloeit rond Midzomer, de nacht waarin volgens de verhalen de feeën dansen. In de opleiding Jaar en een dag, met de cursus De jaarfeesten erbij, vier je alle acht jaarfeesten, met hun Europese geschiedenis, volksverhalen en gebruiken. En wil je de kruiden en planten van elk seizoen beter leren kennen, dan is er de cursus Kruiden en wilde planten.