De Zwarte Vrouw van Staverden – de vrouw die haar geliefde nooit vergat

Op de Veluwe, verscholen tussen oude bomen en statige lanen, ligt Kasteel Staverden. Het witte landhuis wordt omringd door water, tuinen en een eeuwenoud landgoed. Op het eerste gezicht is het een idyllische plek. Toch hangt er een donkere legende rond het kasteel.

Na middernacht zou een in het zwart geklede vrouw door de kasteeltuin dwalen. Soms is ze alleen te zien, soms zou haar verdrietige stem tussen de bomen klinken. Ze staat bekend als de Zwarte Vrouw van Staverden.

Volgens de overlevering is zij de geest van Leonora van Barchem. Een jonge vrouw die haar grote liefde verloor en uiteindelijk stierf aan verdriet.

Een liefde die niet mocht bestaan

Het verhaal speelt zich af in de veertiende eeuw. Leonora, ook bekend als Eleonora of Lenora, was verliefd op een man die Herman heette.

Haar familie had echter andere plannen. Haar ouders wilden dat ze trouwde met Zweder van Wisch, een man die zij zelf helemaal niet zag zitten.

Op het sterfbed van haar moeder moest Leonora beloven dat ze met Zweder zou trouwen. Voor haar was dat een verschrikkelijk vooruitzicht. Ze wilde haar leven niet delen met een man van wie ze niet hield.

Ze besloot te vluchten.

Leonora zocht haar toevlucht op de Wildeborch bij Vorden. Maar ook daar vond ze geen rust. Het kasteel werd belegerd door Diebald, een helper van Zweder. Leonora dreigde opnieuw in handen te vallen van de man met wie ze moest trouwen.

Op het laatste moment verscheen Herman. Hij wist haar te redden en samen konden ze eindelijk trouwen.

Ze vestigden zich op de Wildeborch en leken aan hun gedwongen scheiding te zijn ontsnapt.

Maar het geluk zou niet lang duren.

De moord op Herman

Niet lang na hun huwelijk ging Herman op jacht. Tijdens die tocht werd hij overvallen door Zweder van Wisch.

Zweder stak hem met een speer dood.

Daarmee verloor Leonora niet alleen haar geliefde, maar ook het leven dat ze met zoveel moeite had weten op te bouwen. Zweder eiste vervolgens de Wildeborch en Leonora voor zichzelf op.

Herman werd nog dezelfde dag begraven.

Leonora kon het verlies niet verdragen. Na de begrafenis vluchtte ze weg en zwierf dagenlang over de Veluwe. Uiteindelijk bereikte ze Staverden, waar haar stiefmoeder woonde.

Die ontving haar liefdevol en probeerde haar te verzorgen. Maar Leonora was gebroken door verdriet. Volgens de legende kwijnde ze weg en stierf ze korte tijd later.

Ze werd begraven onder de bomen achter het kasteel.

Vanaf dat moment zou haar geest op Staverden zijn gebleven.

De Zwarte Vrouw verschijnt na middernacht

De legende vertelt dat Leonora na haar dood niet tot rust kwam. Haar verdriet was zo groot geweest dat ze de wereld van de levenden niet helemaal kon verlaten.

Wie na middernacht in de buurt van het kasteel komt, zou haar kunnen tegenkomen. Ze draagt zwarte kleding en dwaalt door de kasteeltuin. Soms zou ze zachtjes huilen, alsof ze nog altijd rouwt om Herman.

De verschijning kreeg de naam Zwarte Vrouw van Staverden.

Volgens de overlevering is het gevaarlijk om haar na twaalf uur ’s nachts te ontmoeten. Wie haar tegenkomt, zou dat niet lang overleven.

Het verhaal geeft de Zwarte Vrouw daarmee een dubbele betekenis. Ze is een verdrietige verschijning, maar ook een onheilspellende waarschuwing voor iedereen die zich na middernacht op het landgoed waagt.

Het eiland van Leonora

Achter het kasteel ligt een klein eilandje in de Staverdense Beek. Daar staat een gedenksteen met de inscriptie:

Leonora 1353

Het eiland staat bekend als Leonorapol. Volgens de overlevering herinnert de steen aan de ongelukkige vrouw die op Staverden aan liefdesverdriet zou zijn gestorven.

Er bestaat ook een bijzondere verklaring voor de plek waar de steen staat. Het eiland wordt volledig door water omringd. Volgens het volksgeloof zijn geesten bang voor water. Door Leonora’s gedenksteen op een eiland te plaatsen, zou haar geest op afstand van het bewoonde gedeelte van het landgoed worden gehouden.

Of dat werkelijk de reden was voor de aanleg van het eiland, is niet bewezen. De gedachte past wel bij de mysterieuze reputatie die de plek heeft gekregen.

De witte pauwen van Staverden

Staverden staat niet alleen bekend om de Zwarte Vrouw. Het landgoed heeft ook een bijzondere traditie met witte pauwen.

Al in de middeleeuwen werden op Staverden pauwen gehouden. De leenmannen die het landgoed beheerden, moesten witte pauwen verzorgen en hun veren leveren aan de Gelderse hertogen. Die veren werden gebruikt om de helmen van de hertogen te versieren.

De traditie is eeuwen later opnieuw ingevoerd en op het landgoed lopen nog altijd witte pauwen rond.

Het contrast met de legende is opvallend. Overdag is Staverden een groene, bijna sprookjesachtige plek waar witte pauwen door de tuin lopen. Maar zodra het donker wordt, neemt het verhaal van de Zwarte Vrouw het over.

Wat is er historisch bekend?

De Zwarte Vrouw is een bekende Veluwse legende. De namen Leonora en Eleonora worden door elkaar gebruikt en ook de naam Van Barchem wordt aan haar verbonden.

De gedenksteen met het jaartal 1353 bestaat daadwerkelijk. Ook het eiland Leonorapol en de geschiedenis van het landgoed zijn terug te vinden in historische beschrijvingen.

Er is echter geen onafhankelijk historisch bewijs dat Leonora precies het leven heeft geleid zoals de sage vertelt, dat Herman door Zweder werd vermoord of dat zij op Staverden aan liefdesverdriet overleed. Het verhaal moet daarom worden beschouwd als een romantische kasteellegende, niet als een vastgestelde historische gebeurtenis.

Dat neemt niet weg dat de legende al lange tijd bij Staverden hoort. Het verhaal is zelfs opgenomen in de geschiedschrijving en publieksinformatie over het landgoed.

De vrouw in het zwart

Het huidige Kasteel Staverden is grotendeels het resultaat van verbouwingen uit de negentiende en vroege twintigste eeuw. Het landgoed zelf heeft een veel oudere geschiedenis en de grachten, lanen en beek geven de omgeving nog altijd een bijzonder karakter.

Wie overdag door de kasteeltuin wandelt, ziet vooral de schoonheid van het landgoed. Maar wanneer de avond valt en de bomen lange schaduwen over het water werpen, verandert de sfeer.

Misschien is dat precies waarom de legende van Leonora is blijven bestaan.

Volgens het verhaal dwaalt ze nog altijd rond, gekleed in zwart, op zoek naar de rust die ze tijdens haar leven nooit heeft gevonden.

En als je ooit na middernacht bij Kasteel Staverden bent, kun je maar beter niet te lang blijven staan wanneer je tussen de bomen een donkere gestalte ziet bewegen.

Geef een reactie

Je e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *